Eo biển Hormuz mở lại, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chao đảo nhiều tháng
Trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông đang làm thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo, các chuyên gia đánh giá rằng ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại, quá trình khôi phục hoạt động năng lượng và vận tải biển toàn cầu sẽ không thể diễn ra nhanh chóng. Eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới - đã gần như tê liệt ngay sau khi xuất hiện thông tin về các cuộc tấn công Iran của Mỹ và Israel.
Khôi phục chậm trễ do hư hại cơ sở hạ tầng
Các chuyên gia cảnh báo rằng việc sửa chữa cơ sở hạ tầng, khởi động lại các mỏ dầu khí và giải quyết tình trạng tắc nghẽn hàng hải có thể kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Nguyên nhân là do hàng loạt cơ sở sản xuất đã phải ngừng hoạt động, nhiều cơ sở hạ tầng bị hư hại nghiêm trọng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hơn 40 cơ sở năng lượng tại 9 quốc gia đã bị thiệt hại nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng, khiến việc phục hồi nguồn cung càng bị trì hoãn.
Một số quốc gia như Kuwait có thể cần tới 4 tháng để khôi phục sản xuất. Tình hình đã vượt xa một sự gián đoạn logistics đơn thuần. Công ty tư vấn năng lượng Vortexa nhận định đây là một “thiếu hụt nguồn cung mang tính cấu trúc” có thể kéo dài nhiều năm.
Giá năng lượng tăng vọt và tác động toàn cầu
Biến động tại eo biển Hormuz đẩy giá dầu vượt 100 USD, đậu tương lên đỉnh hai năm. Chỉ trong vòng ba tuần, giá dầu Brent đã tăng 45%, còn giá khí đốt tăng tới 70%. Qatar thậm chí đã tuyên bố không thể thực hiện các hợp đồng cung cấp dài hạn với nhiều quốc gia, trong đó có Italy, trong vòng 5 năm.
Hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz hiện giảm tới 98%, chỉ còn trung bình hai tàu chở dầu mỗi ngày. Các nhà sản xuất lớn như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã gần như cạn kiệt năng lực lưu trữ. Lượng dầu tích trữ trên các tàu bị mắc kẹt đã tăng thêm 74 triệu thùng kể từ cuối tháng Hai.
Tắc nghẽn hàng hải và thách thức điều phối
Khi các tuyến vận chuyển hàng hải lưu thông, lượng dầu đã được chất sẵn trên tàu sẽ là nguồn cung đầu tiên được đưa ra thị trường. Tuy nhiên, việc này cũng sẽ đối mặt với tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng. Hiện có khoảng 2.000 tàu với 20.000 thủy thủ đang trong tình trạng phải chờ đợi.
Các chuyên gia cho biết việc điều phối giao thông hàng hải sẽ đóng vai trò then chốt, tương tự như kiểm soát không lưu. Iran và Oman sẽ chịu trách nhiệm điều phối tại eo Hormuz, trong khi lưu lượng trước khủng hoảng vốn đã rất lớn.
Hệ thống năng lượng mong manh và bài học tương lai
Cuộc khủng hoảng hiện nay, được xem là nghiêm trọng nhất trong lịch sử cung dầu, đã phơi bày sự mong manh của hệ thống năng lượng Trung Đông và sự phụ thuộc quá mức vào khu vực này. Các chuyên gia dự báo rằng sau khi tình hình ổn định, các nước sẽ phải tăng cường dự trữ chiến lược, đồng thời thị trường sẽ phải duy trì một “phí rủi ro” trong mức giá năng lượng dài hạn.
Các dự án mở rộng cũng bị chậm tiến độ, làm giảm đáng kể công suất khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu dự kiến vào năm 2028. Trong khi đó, giá dầu và khí đốt vẫn chịu áp lực từ rủi ro địa chính trị, cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu cần có những điều chỉnh sâu sắc để ứng phó với các biến động bất ngờ.
