Eo Biển Hormuz: Điểm Nghẽn Dầu Mỏ Chiến Lược Và Nguy Cơ Phong Tỏa Toàn Cầu
Eo biển Hormuz, nằm giữa Oman và Iran, được coi là "điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới" theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Với vị trí độc đạo, đây là cửa ngõ duy nhất từ Vịnh Ba Tư ra Ấn Độ Dương, khiến nó trở thành "yết hầu" của dòng chảy dầu mỏ toàn cầu.
Đặc Điểm Địa Lý Và Tầm Quan Trọng
Eo biển Hormuz dài gần 161 km, với chiều rộng chỉ khoảng 33 km tại điểm hẹp nhất. Mỗi luồng tàu lưu thông theo hai chiều chỉ vỏn vẹn 3 km, phản ánh mức độ chật hẹp và nhạy cảm của tuyến vận tải huyết mạch này. Theo số liệu năm 2024, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển, tương đương gần 1/5 lượng dầu vận chuyển đường biển toàn cầu.
Báo cáo của EIA nêu rõ: "Eo biển này đủ sâu và đủ rộng để chứa những tàu chở dầu thô lớn nhất thế giới. Nó là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Một lượng lớn dầu chảy qua eo biển này và rất ít lựa chọn thay thế để vận chuyển dầu ra khỏi eo biển nếu như nó bị đóng cửa."
Nguy Cơ Phong Tỏa Và Tác Động Toàn Cầu
Vào ngày 28/2, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, khiến hoạt động lưu thông tàu thuyền bị đình trệ. Chuẩn tướng Ebrahim Javadi cho biết: "Kể từ khi Iran bị xâm lược, lực lượng này đã triển khai phong tỏa eo biển Hormuz." Hãng thông tấn Tasnim cũng cảnh báo nhiều tàu thuyền về tình hình bất ổn do hành động quân sự của Mỹ và Israel.
Eo biển Hormuz là hành lang xuất khẩu quan trọng của nhiều quốc gia sản xuất dầu chủ chốt như Iran, Saudi Arabia, Iraq và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Dù Chính phủ Iran nhiều lần đe dọa phong tỏa, nhưng chưa từng thực hiện đến cùng. Tuy nhiên, nếu phong tỏa thực sự xảy ra, tác động sẽ giáng đòn mạnh vào ngành vận tải biển toàn cầu và gây cú sốc lớn cho thị trường năng lượng.
Ảnh Hưởng Đến Các Nền Kinh Tế Châu Á
Theo dữ liệu của EIA, năm 2024 có tới 84% dầu và khí ngưng tụ đi qua eo biển Hormuz hướng về châu Á. Trong số đó, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm gần 70% tổng lưu lượng. Trong khi đó, Mỹ chỉ nhập khoảng 0,5 triệu thùng/ngày qua tuyến này, tương đương với 2% nhu cầu trong nước.
Ông Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, cho biết: "Tác động lớn nhất với thị trường dầu mỏ là việc lưu thông qua eo biển Hormuz hiện nay gần như đình trệ, khiến 15 triệu thùng dầu thô không thể tham gia thị trường mỗi ngày. Nếu như không sớm có tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng, chúng tôi dự báo rằng giá dầu sẽ lên cao đáng kể."
Ông Ajay Parmar, Giám đốc năng lượng và lọc hóa dầu tại ICIS, dự báo giá dầu có thể lên tới 100 USD một thùng hoặc thậm chí vượt qua ngưỡng này nếu tình trạng gián đoạn kéo dài.
Vai Trò Của Iran Trong Thị Trường Dầu Mỏ
Theo số liệu của OPEC, Iran hiện có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ ba thế giới, với 209 tỷ thùng. Iran cũng là nước sản xuất dầu lớn thứ ba trong tổ chức này, với 3,3 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 3% nhu cầu toàn cầu. Điều này nhấn mạnh tầm ảnh hưởng của Iran đối với an ninh năng lượng toàn cầu thông qua eo biển Hormuz.
