Dự án Khu du lịch sinh thái bản Năng Cát - thác Ma Hao tại xã Linh Sơn, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa được UBND tỉnh công nhận là khu du lịch cấp tỉnh vào năm 2019. Đến tháng 6/2020, UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư cho Công ty Cổ phần đầu tư và phát triển Ma Hao làm chủ đầu tư, với tổng vốn dự kiến khoảng 113,4 tỷ đồng trên diện tích 17,4 ha, trong đó khu bản Năng Cát rộng 14,3 ha và khu vực thác Ma Hao rộng 3,1 ha. Dự án được kỳ vọng sẽ thúc đẩy du lịch miền Tây Thanh Hóa, thay đổi diện mạo và nâng cao đời sống kinh tế cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Tuy nhiên, sau 6 năm, dự án vẫn chỉ nằm trên giấy tờ, chưa có dấu hiệu triển khai đầu tư do nhiều vướng mắc. Ghi nhận vào tháng 5/2026, tại trung tâm bản Năng Cát, nhiều ngôi nhà sàn được dựng lên làm homestay nhưng vắng khách. Không gian bản làng vẫn giữ nét bình dị vốn có, chưa có đầu tư bài bản về hạ tầng và dịch vụ du lịch. Hằng năm, lễ hội Chí Linh Sơn được tổ chức tại bản Năng Cát, thu hút du khách đến trải nghiệm văn hóa đậm đà bản sắc của người Thái.
Ở khu vực thác Ma Hao – điểm nhấn chính của dự án – dòng nước từ đỉnh núi Chí Linh vẫn đổ trắng xóa qua những phiến đá lớn giữa rừng già, mang vẻ đẹp hùng vĩ. Nơi đây từng là địa điểm đóng quân của nghĩa quân Lam Sơn trong kháng chiến chống giặc Minh. Mỗi dịp hè, người dân địa phương và du khách tìm đến tắm thác, tránh nóng và tận hưởng không khí mát lạnh.
Đại diện UBND xã Linh Sơn nhận định: "Bản Năng Cát, thác Ma Hao có tiềm năng lớn về cảnh quan và bản sắc văn hóa để phát triển du lịch, song khó khăn nhất vẫn là thiếu sự đầu tư bài bản."
Anh Hà Ngọc Liệu, 48 tuổi, một trong những người đầu tiên làm du lịch cộng đồng tại bản Năng Cát, cho biết gia đình đã cải tạo căn nhà sàn cũ thành homestay có sức chứa khoảng 40 khách mỗi lượt. "Xung quanh đây có vài hộ dân cũng mở homestay nhưng đa phần tự phát và manh mún, hiệu quả không cao", anh Liệu nói. Theo anh, khách chủ yếu đến từ tháng 5 đến tháng 9 để tắm thác, còn lại gần như vắng vẻ quanh năm. "Thu nhập từ homestay chỉ khoảng trên dưới 100 triệu đồng mỗi năm, chưa thể sống dựa hoàn toàn vào du lịch", anh Liệu cho hay.
Dự án trăm tỷ khó thành hiện thực
Theo UBND xã Linh Sơn, đến nay dự án đã giải phóng mặt bằng được khoảng 10,3 ha, tương đương hơn 60% diện tích. Trong đó, khu vực thác Ma Hao giải phóng được 2,56 ha, còn khu vực bản Năng Cát khoảng 7,74 ha. Quá trình triển khai gặp nhiều vướng mắc liên quan đến đất đai. Riêng khu vực thác Ma Hao có hơn 10 hộ dân thuộc làng 327 bị ảnh hưởng đất ở. Các hộ này sinh sống lâu năm theo chương trình di dân kinh tế mới 327 của Chính phủ, được giao đất phát triển kinh tế lâm nghiệp nhưng chưa có giấy tờ quyền sử dụng đất. Phần đất hiện vẫn thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh quản lý, không đủ điều kiện chuyển nhượng cho doanh nghiệp.
Ngoài ra, việc thỏa thuận giá bồi thường cũng gặp khó khăn khi nhiều hộ dân đưa ra mức đền bù cao hơn nhiều so với thực tế. Một số trường hợp doanh nghiệp nhiều lần thương lượng nhưng chưa đạt được đồng thuận, trong đó có hộ nằm trong khu vực quy hoạch nhà hàng của dự án.
Trước những vướng mắc này, huyện Lang Chánh cũ đã đề xuất điều chỉnh quy hoạch phân khu tỉ lệ 1/2000 và quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500 nhằm đánh giá lại tiềm năng, lợi thế khu vực, đồng thời kết nối hạ tầng phù hợp với tình hình phát triển hiện nay. Tháng 6/2025, UBND tỉnh Thanh Hóa đã thống nhất chủ trương điều chỉnh quy hoạch phân khu xây dựng Khu du lịch sinh thái bản Năng Cát - thác Ma Hao theo đề xuất của các sở, ngành và địa phương liên quan.
Trao đổi với phóng viên, đại diện Công ty Cổ phần đầu tư và phát triển Ma Hao – chủ đầu tư dự án – cho biết doanh nghiệp đang rà soát, hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh quy hoạch. Tuy nhiên, việc sắp xếp lại mô hình chính quyền địa phương hai cấp khiến thủ tục chậm hơn dự kiến. "Hiện công ty đang phối hợp với UBND xã hoàn thiện hồ sơ để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch. Sau khi hoàn tất, doanh nghiệp sẽ thực hiện các thủ tục xin giao đất để triển khai dự án theo quy định", đại diện doanh nghiệp cho hay.
