Căng thẳng Trung Đông đẩy giá dầu tăng cao, các nước đồng loạt siết chặt nguồn cung
Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang đặt thị trường năng lượng toàn cầu trước nguy cơ bất ổn nghiêm trọng. Sự kiện Mỹ và Israel tiến hành tấn công quân sự vào Iran ngày 28/2/2026 đã làm gia tăng đáng kể rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu mỏ từ khu vực được mệnh danh là "trái tim năng lượng" của thế giới.
Eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu tăng mạnh
Căng thẳng leo thang khi Iran tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Động thái này buộc hàng trăm tàu chở dầu phải neo đậu hoặc chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng, làm tăng đáng kể chi phí và thời gian vận chuyển.
Hậu quả trực tiếp là giá dầu thế giới liên tục tăng với biên độ lớn. Theo số liệu bình quân giữa kỳ ngày 7/3/2026 và kỳ điều hành ngày 10/3/2026:
- Xăng RON92: 139.300 USD/thùng (tăng 29.570 USD/thùng, tương đương 26,95%)
- Xăng RON95: 147.500 USD/thùng (tăng 31.335 USD/thùng, tương đương 26,97%)
- Dầu hỏa: 188.200 USD/thùng (tăng 7.320 USD/thùng, tương đương 4,05%)
- Dầu điêzen 0,05S: 184.430 USD/thùng (tăng 30.945 USD/thùng, tương đương 20,16%)
- Dầu mazut 180CST 3,5S: 882.380 USD/tấn (tăng 257.995 USD/tấn, tương đương 41,32%)
Các quốc gia áp dụng biện pháp bảo vệ nguồn cung nội địa
Trước những rủi ro về nguồn cung, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai các biện pháp bảo vệ an ninh năng lượng trong nước. Thái Lan, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu hạn chế hoặc tạm dừng xuất khẩu xăng, dầu diesel. Đồng thời, các nước này cũng ngừng ký kết hợp đồng mới và đàm phán hủy bỏ một số lô hàng đã thỏa thuận trước đó.
Bên cạnh đó, nhiều nhà máy lọc dầu tại Nhật Bản, Indonesia và Ấn Độ cũng bắt đầu giảm công suất để ưu tiên bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa. Những động thái này cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhạy cảm, khi các quốc gia đồng loạt siết chặt nguồn cung để phòng ngừa rủi ro.
Làn sóng tăng giá lan rộng đến người tiêu dùng
Làn sóng tăng giá không chỉ xuất hiện trên phương diện nguồn cung mà đã nhanh chóng truyền dẫn tới người tiêu dùng cuối cùng ở nhiều quốc gia:
- Mỹ: Giá xăng tăng 0,88–1 USD/lít (11%), giá dầu tăng 1,14 USD/lít (15%)
- Pháp: Xăng tăng 1,8–2 Euro/lít (12–15%), dầu tăng 1,8 Euro/lít (8–15%)
- Trung Quốc: Mức tăng 8–12% tùy loại sản phẩm
- Đông Nam Á: Philippines dự báo tăng 7,48 peso/lít xăng và 17,28 peso/lít dầu (15–30%); Thái Lan tăng 1,5 baht/lít xăng (4–8%) và 4,2 baht/lít dầu (14%); Lào chịu mức tăng nặng nhất: xăng tăng 11–15%, dầu tăng 33%
Tình hình tại Việt Nam và biện pháp ứng phó
Tại Việt Nam, trong phiên điều hành giá 0h ngày 11/3, sau khi thực hiện việc trích lập và chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu, giá bán lẻ các mặt hàng xăng dầu đã được liên Bộ Công Thương - Tài chính điều chỉnh:
- Xăng E5RON92: Tăng 1.344 đồng/lít, lên 26.570 đồng/lít
- Xăng RON95-III: Tăng 2.073 đồng/lít, lên 29.120 đồng/lít
- Dầu diezen 0.05S: Tăng 478 đồng/lít, lên 30.717 đồng/lít
- Dầu mazut 180CST 3.5S: Tăng 3.380 đồng/kg, lên 24.707 đồng/kg
- Dầu hỏa: Giảm 2.706 đồng/lít, xuống 32.385 đồng/lít
Đáng chú ý, nếu không sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, mức tăng sẽ cao hơn đáng kể: xăng E5RON92 tăng 21,18%, xăng RON95-III tăng 22,45%, dầu điêzen 0.05S tăng 18,12%, dầu mazut tăng 34,60%.
Theo đại diện Sở Công Thương TP.HCM, giá xăng RON 95 của Việt Nam vẫn đang thấp hơn so với sản phẩm tương đương của nhiều nước trong khu vực: Singapore 46.000 đồng/lít, Lào 38.600 đồng/lít, Thái Lan 32.000 đồng/lít, Trung Quốc 28.900 đồng/lít, Campuchia 28.800 đồng/lít, Indonesia 20.000 đồng/lít, Malaysia 17.000 đồng/lít.
Nguy cơ buôn lậu và biện pháp kiểm soát
Việc chênh lệch giá khá lớn đã khiến thời gian gần đây xuất hiện tình trạng người dân tại khu vực biên giới sang Việt Nam mua xăng dầu, tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu và vận chuyển trái phép qua biên giới.
Để chủ động phòng ngừa và kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm, Cục Hải quan Việt Nam đã yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành tăng cường các biện pháp kiểm soát. Các chi cục hải quan cần thường xuyên đánh giá chênh lệch giá xăng dầu giữa thị trường Việt Nam và các nước có chung đường biên giới, từ đó chủ động dự báo và xây dựng phương án phòng ngừa.
Cơ quan hải quan cũng yêu cầu tăng cường sử dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ như tuần tra, kiểm soát, điều tra cơ bản, đặc biệt tập trung tại các tuyến biên giới có nguy cơ cao như đường thủy nội địa, cửa khẩu đường bộ giáp với Lào và Campuchia, cũng như các khu vực vùng biển.
