Nhà sáng lập VNTrip Lê Đắc Lâm: 'Thị trường sẽ đấm thẳng mặt doanh nhân'
Sau hơn một thập kỷ xây dựng VNTrip, founder Lê Đắc Lâm vừa gửi một lá thư dài tới các cổ đông, trong đó chứa đựng nhiều suy ngẫm chân thành và thẳng thắn về hành trình khởi nghiệp đầy thử thách. Điểm nổi bật trong bức thư là cách anh nhìn nhận lại vai trò của bản thân trong công ty: từ một người từng tham gia sâu vào hầu hết các quyết định vận hành hàng ngày, giờ đây anh dần chuyển trọng tâm sang chiến lược dài hạn và phát triển đội ngũ.
Vai trò mới của nhà lãnh đạo
Trong bức thư, anh Lâm khẳng định rằng giá trị thực sự của một nhà lãnh đạo không nằm ở việc xuất hiện bao nhiêu lần trong các quyết định hàng ngày, mà ở khả năng tổ chức vận hành trơn tru ngay cả khi không có sự hiện diện của họ. Khi đội ngũ đã đủ mạnh mẽ, người sáng lập không còn cần thiết phải trực tiếp giải quyết từng vấn đề nhỏ nhặt, thay vào đó nên dành thời gian cho những câu hỏi lớn hơn: đâu sẽ là cơ hội tăng trưởng tiếp theo, và làm thế nào để xây dựng một đội ngũ đủ giỏi để vận hành doanh nghiệp bền vững trong dài hạn.
Bài học từ những 'cú đấm' thị trường
Từ góc nhìn đó, anh Lâm nhìn lại hành trình khởi nghiệp của mình với sự thẳng thắn hiếm thấy. Anh chia sẻ rằng trong kinh doanh, gần như không có con đường nào đi đúng như kế hoạch ban đầu. Thị trường luôn có cách khiến mọi thứ thay đổi, và doanh nhân sớm hay muộn cũng phải đối mặt với thực tế đó. Một trong những đoạn đáng chú ý nhất trong bức thư là khi anh trích dẫn triết lý nổi tiếng của võ sĩ Mike Tyson: "Ai cũng có kế hoạch cho đến khi bị đấm vào mặt", và áp dụng vào kinh doanh: "Sớm hay muộn, thị trường cũng sẽ 'đấm' người doanh nhân thẳng vào mặt".
Theo anh Lâm, khi bắt đầu khởi nghiệp, các nhà sáng lập thường tin rằng mình đã có một kế hoạch đủ tốt với thị trường mục tiêu rõ ràng, sản phẩm được tính toán kỹ lưỡng, và chiến lược tăng trưởng hợp lý trên giấy. Tuy nhiên, thực tế lại khác biệt hoàn toàn. Thị trường luôn biến động nhanh hơn dự đoán, từ cạnh tranh, công nghệ cho đến hành vi khách hàng. Khi những biến động đó xảy ra, hầu hết doanh nghiệp đều buộc phải nhìn lại kế hoạch ban đầu.
Hành trình chuyển mình của VNTrip
Hành trình của VNTrip là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi chiến lược. Những năm đầu, công ty được biết đến như một nền tảng đặt phòng trực tuyến cho khách lẻ, tham gia vào thị trường OTA cạnh tranh trực tiếp với các 'ông lớn' quốc tế như Booking.com, Agoda hay Traveloka. Tuy nhiên, khi cuộc chơi ngày càng khốc liệt, đội ngũ VNTrip nhận ra rằng nếu tiếp tục đi theo con đường cũ, doanh nghiệp sẽ rất khó tạo ra lợi thế bền vững.
Chính vì vậy, công ty đã quyết định thay đổi chiến lược, chuyển hướng từ tập trung vào khách lẻ sang phát triển dịch vụ quản lý du lịch dành cho doanh nghiệp (B2B). Sau khi điều chỉnh, VNTrip bước sang một giai đoạn phát triển mới với mô hình kinh doanh ổn định hơn. Theo chia sẻ, từ năm 2022 đến nay, doanh thu của công ty đã tăng hơn 11 lần, dù doanh nghiệp gần như không chi ngân sách cho marketing ở mảng B2B. Không chỉ tăng trưởng về quy mô, hiệu quả kinh doanh cũng được cải thiện rõ rệt, với lợi nhuận tăng gấp đôi trong hai năm qua.
Thách thức từ con người và hệ thống
Tuy nhiên, khi công ty bắt đầu tăng trưởng nhanh, một vấn đề khác cũng dần lộ ra. Anh Lâm nhận định rằng hệ thống công nghệ và quy trình vận hành không thể tự nhiên hình thành, và cuối cùng, một doanh nghiệp có thể đi xa đến đâu vẫn phụ thuộc vào chất lượng con người, chứ không chỉ dựa vào ý chí của người sáng lập. Nhìn lại những năm đầu của VNTrip, anh thừa nhận mình đã mắc không ít sai lầm trong tuyển dụng và quản lý. Khi công ty còn nhỏ, việc nhà sáng lập ôm nhiều việc có thể chấp nhận được, nhưng khi tổ chức lớn dần, cách làm đó lại trở thành điểm nghẽn, hạn chế sự phát triển.
Sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm, anh rút ra một bài học đơn giản nhưng sâu sắc: sự phát triển của một công ty luôn bị giới hạn bởi chất lượng nhân sự mà nó sở hữu. Anh nhấn mạnh rằng sai lầm là điều khó tránh khỏi trong kinh doanh, nhưng điều quan trọng là cách doanh nhân phản ứng sau những sai lầm đó. Doanh nghiệp có thể mất tiền, mất cơ hội, hoặc phải thay đổi chiến lược nhiều lần, nhưng có một thứ rất khó lấy lại nếu đánh mất: niềm tin của khách hàng. "Tiền mất có thể kiếm lại được, nhưng niềm tin đã mất thì rất khó lấy lại", anh viết.
Những ví dụ điển hình từ thị trường
Câu chuyện của VNTrip không phải là trường hợp hiếm trong giới kinh doanh. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, nhiều doanh nghiệp nhận ra rằng bản kế hoạch ban đầu hiếm khi có thể đi trọn vẹn đến đích. Những biến động về hành vi tiêu dùng, xu hướng thị trường hay áp lực cạnh tranh thường buộc các nhà sáng lập phải nhìn lại chiến lược và tìm ra hướng đi mới phù hợp hơn.
- CEO Nguyễn Trung Dũng - nhà sáng lập DH Foods, đã tái định vị thương hiệu theo hướng 'gia vị đặc sản sạch' khi xu hướng tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm tự nhiên và minh bạch hơn.
- Tỷ phú Phạm Nhật Vượng khởi nghiệp với mì ăn liền Mivina tại Ukraine, sau đó bán lại và xây dựng Vingroup từ lĩnh vực bất động sản, liên tục mở rộng và điều chỉnh chiến lược qua các năm.
- Trên thế giới, tỷ phú Elon Musk nhiều lần điều chỉnh hướng đi của Tesla, trong khi Jeff Bezos biến Amazon từ hiệu sách trực tuyến thành tập đoàn thương mại điện tử toàn cầu.
Kết luận: Kế hoạch chỉ là điểm khởi đầu
Nhìn từ các câu chuyện trên, có thể thấy một điểm chung trong hành trình của nhiều doanh nhân: kế hoạch ban đầu hiếm khi là kế hoạch cuối cùng. Thị trường luôn biến động bởi công nghệ mới, cạnh tranh toàn cầu và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Vì vậy, khả năng thích nghi và điều chỉnh chiến lược thường quan trọng không kém bản kế hoạch kinh doanh ban đầu.
Dù chiến lược có thay đổi ra sao, mục tiêu cuối cùng của một doanh nghiệp vẫn là xây dựng được một nền tảng đủ vững để khách hàng tiếp tục tin tưởng trong dài hạn. Và đôi khi, chính những 'cú đấm' của thị trường lại là điều buộc doanh nhân phải nhìn lại, thay đổi, hoàn thiện bản thân và trưởng thành hơn trên hành trình kinh doanh đầy gian nan.
