Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 5.4.2026 của Chính phủ về Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo đặt nhiệm vụ hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình doanh nghiệp mới, khuyến khích khởi nghiệp toàn dân. Trong đó, đề xuất thí điểm mô hình 'doanh nghiệp một người' với thủ tục đăng ký đơn giản trên môi trường số, miễn kiểm toán trong 3 năm đầu và các chính sách ưu đãi khác.
Môi trường pháp lý đơn giản thúc đẩy khởi nghiệp
Theo chuyên gia kinh tế TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, doanh nghiệp một người thực chất là cá nhân kinh doanh hay doanh nghiệp cá thể, một mô hình phổ biến ở nhiều nước như Trung Quốc, Singapore, Thái Lan và các nước OECD. Tại Việt Nam, Luật Doanh nghiệp đã có quy định về doanh nghiệp tư nhân, nhưng cấu trúc quản trị phức tạp và chi phí tuân thủ cao khiến cá nhân, hộ kinh doanh không mặn mà đăng ký.
Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đặt mục tiêu đến năm 2030 có 5 triệu chủ thể kinh doanh, trong đó ít nhất 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Để đạt được, cả nước sẽ hình thành mạng lưới hỗ trợ với ít nhất 300 không gian, trung tâm và cụm đổi mới sáng tạo. Đồng thời, mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), hình thành 5 doanh nghiệp kỳ lân và quy mô thị trường vốn đầu tư mạo hiểm đạt 1,5 tỉ USD vào năm 2030.
TS Lê Duy Bình nhấn mạnh: 'Kêu gọi bà bán phở chuyển lên doanh nghiệp và trở thành giám đốc, rồi cần có kế toán trưởng, hệ thống sổ sách phức tạp là không phù hợp thực tế. Doanh nghiệp cá thể là hình thức đơn giản, thuận tiện và tiết kiệm chi phí nhất để khởi sự kinh doanh.' Ông dẫn chứng: 68% số doanh nghiệp tại Trung Quốc, hơn 70% tại các nước OECD như Pháp, Đức, Hà Lan, Mỹ là doanh nghiệp một chủ. Tại Singapore, doanh nghiệp cá thể chiếm khoảng 50% số doanh nghiệp thành lập mới mỗi năm.
Phát triển doanh nghiệp cá thể tại Việt Nam sẽ giúp những người có ý tưởng nhưng chưa đủ nhân lực, tài chính có thể khởi nghiệp. Hiện nay, các cá nhân tham gia kinh doanh dưới hình thức freelancer, self-employed, tư vấn dự án, sáng tạo cá nhân (kiến trúc, thiết kế, thời trang, nội dung, văn hóa) ngày càng nhiều. Sinh viên cũng có thể khởi sự kinh doanh khi việc thành lập doanh nghiệp cá thể dễ dàng, không gọi là giám đốc mà là chủ sở hữu. Từ đó, xác định cấu trúc quản lý, ngành thuế ứng xử như doanh nghiệp tư nhân, có địa vị pháp lý rõ ràng để tiếp cận vốn vay ngân hàng, tham gia giao dịch dân sự, đấu thầu dự án công.
Khai phá sức sáng tạo, góp phần phát triển kinh tế
TS Lê Duy Bình cho rằng khi cá nhân kinh doanh có địa vị pháp lý rõ ràng sẽ yên tâm đầu tư, khai phá sức sáng tạo và tận dụng tối đa nguồn lực tài chính, góp phần phát triển kinh tế. Về dài hạn, Việt Nam nên xây dựng một luật riêng về kinh doanh cá thể, chuyển các quy định về doanh nghiệp tư nhân từ Luật Doanh nghiệp sang luật mới. Điều này giúp tách bạch khung pháp lý cho cá nhân kinh doanh và các hình thức kinh doanh cá thể.
Đối với khởi nghiệp sáng tạo, bất cứ ai có ý tưởng đều có thể tham gia kinh doanh mà không tốn nhiều chi phí thời gian và tiền bạc. Doanh nghiệp cá thể là phương tiện tốt để xác lập địa vị pháp lý cho hộ kinh doanh, góp phần hoàn thành mục tiêu nâng tổng số doanh nghiệp hoạt động lên 2 triệu vào năm 2030.
TS Nguyễn Quốc Việt, Trường ĐH Kinh tế (ĐH Quốc gia Hà Nội), cho rằng luật đã có quy định về doanh nghiệp tư nhân, thực tế đã có mô hình cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh - bản chất là doanh nghiệp một chủ. Trong bối cảnh công nghệ phát triển, đặc biệt là AI, một cá nhân có thể làm được công việc trước đây cần nhiều người. Vì vậy, không cần đặt ra mô hình doanh nghiệp một người mà chỉ cần hoàn thiện khung pháp lý, hỗ trợ các mô hình hiện có để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Các cá nhân tham gia thị trường như freelancer, cung ứng dịch vụ trên nền tảng, tham gia vườn ươm sáng tạo khi được hỗ trợ sẽ chuyển thành doanh nghiệp khởi nghiệp. Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đặt mục tiêu xây dựng cơ chế mới như thí điểm xử lý phá sản, nợ xấu theo thủ tục rút gọn cho startup; hoàn thiện cơ chế huy động vốn từ khởi nghiệp đến thị trường chứng khoán; phát triển công cụ tài chính mới như chứng khoán hóa, thế chấp tài sản trí tuệ; thí điểm sàn giao dịch cổ phần cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Những chính sách này hỗ trợ doanh nghiệp từ giai đoạn khởi đầu đến tăng trưởng và mở rộng.
