Trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón gần 12,3 triệu lượt khách quốc tế, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm trước, hoàn thành hơn một nửa mục tiêu cả năm. Tuy nhiên, thặng dư du lịch chỉ đạt khoảng 950 triệu USD, cao hơn mức 480 triệu USD của năm 2025 và đảo chiều so với mức thâm hụt 380 triệu USD của năm 2024, nhưng vẫn được đánh giá là khiêm tốn so với tốc độ tăng khách.
Thặng dư du lịch còn khiêm tốn
Tại Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương ngày 4.7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh chỉ tiêu thặng dư du lịch là thước đo quan trọng đối với chất lượng tăng trưởng của ngành. Ông đề nghị ngành du lịch phân tích sâu hơn cán cân dịch vụ để có chiến lược tái cân bằng, không chỉ thu hút thêm khách mà còn khiến mỗi du khách chi tiêu nhiều hơn, lưu trú lâu hơn, đồng thời tạo sức hấp dẫn để người Việt ưu tiên du lịch trong nước.
Th.S Mai Thuận Lợi, Giám đốc Công ty Du lịch Hành Trình Vàng, cho rằng yêu cầu tăng thặng dư du lịch là định hướng đúng đắn, đòi hỏi tư duy phát triển ngành chuyển từ tăng trưởng về lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả kinh tế. Trước đây, thành công của du lịch thường được đo bằng số lượt khách và tổng doanh thu, nhưng những chỉ số này chưa phản ánh đầy đủ phần giá trị thực sự mà ngành giữ lại cho nền kinh tế.
Cơ cấu thị trường và giá dịch vụ là rào cản
TS Thái Doãn Hồng, Tổng giám đốc Công ty CP Du lịch Công đoàn TP.HCM, chỉ ra rằng cơ cấu thị trường khách quốc tế của Việt Nam phụ thuộc lớn vào nhóm khách Đông Bắc Á và Đông Nam Á, có quy mô lớn nhưng mức chi tiêu bình quân chưa cao. Trong khi đó, các thị trường có khả năng chi tiêu tốt hơn như châu Âu, Mỹ, Úc đang tăng trưởng nhưng quy mô chưa đủ lớn.
Một bất cập khác là giá dịch vụ du lịch trong nước thường tăng mạnh vào mùa cao điểm, đặc biệt là giá vé máy bay. Ông Hồng dẫn chứng có thời điểm, vé bay chặng TP.HCM - Hà Nội cao hơn vé đi Thái Lan, khiến nhiều du khách Việt cảm thấy đi trong nước đắt đỏ hơn đi nước ngoài, dòng tiền tiếp tục chảy ra ngoài.
Chi tiêu bình quân thấp, thời gian lưu trú ngắn
Theo PGS-TS Nguyễn Quyết Thắng (Khoa Quản trị Du lịch - Nhà hàng - Khách sạn, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM), mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế tại Việt Nam còn thấp so với tiềm năng vì vẫn tập trung vào nghỉ dưỡng, tham quan ngắn ngày, trong khi chi cho mua sắm, giải trí cao cấp, chăm sóc sức khỏe, văn hóa và các dịch vụ giá trị gia tăng còn hạn chế. Thời gian lưu trú của khách quốc tế cũng chưa dài so với Thái Lan hay Bali (Indonesia). Liên kết giữa du lịch với bán lẻ, công nghiệp văn hóa, nông nghiệp đặc sản và các ngành dịch vụ cao cấp còn hạn chế.
Chuyển từ tăng khách sang tăng giá trị
TS Thái Doãn Hồng thẳng thắn thừa nhận đây không phải là vấn đề mới, nhưng việc triển khai chưa đạt kỳ vọng. Nguyên nhân là chúng ta vẫn bị chi phối bởi chỉ tiêu số lượng khách, trong khi chưa có cơ chế đồng bộ và sự phối hợp đủ mạnh giữa các ngành, địa phương. Các sản phẩm có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như MICE, du thuyền, du lịch y tế, chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng chuyên sâu, golf, mua sắm, kinh tế đêm vẫn phát triển chưa đủ sâu.
"Muốn thay đổi cần bắt đầu từ chính sách. Trước hết là tiếp tục mở rộng chính sách visa, tăng thời hạn lưu trú cho khách quốc tế, nghiên cứu miễn thị thực cho các thị trường lớn, có khả năng chi tiêu tốt. Song song đó, cần đơn giản hóa thủ tục hoàn thuế, cho phép hoàn thuế thuận tiện hơn tại sân bay hoặc ngay tại các trung tâm thương mại lớn", ông Hồng đề xuất.
PGS-TS Nguyễn Quyết Thắng cho rằng trong 5-10 năm tới, ưu tiên số một là tăng mức chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của khách quốc tế. Nếu mỗi khách ở lâu hơn 2-3 ngày và chi tiêu cao hơn 20-30%, doanh thu có thể tăng đáng kể mà không cần tăng tương ứng về lượng khách. "Các bảo tàng số, trải nghiệm di sản, nghệ thuật đương đại, thiết kế, thời trang, thủ công mỹ nghệ cao cấp nếu được đầu tư đúng mức có thể giúp du khách chi tiêu nhiều hơn và tạo giá trị lan tỏa lớn hơn", chuyên gia này gợi ý.
Th.S Mai Thuận Lợi bổ sung muốn du lịch thực sự trở thành ngành xuất khẩu tại chỗ, cần tăng cường liên kết giữa du lịch với nông nghiệp, công nghiệp văn hóa, hàng thủ công mỹ nghệ, thương mại, logistics và thanh toán. Kinh tế đêm cũng là nút thắt cần tháo gỡ. Nếu các dịch vụ đêm chỉ hoạt động đến 23 giờ thì rất khó tạo đột phá. Các khu phố du lịch, chợ đêm, khu vui chơi, giải trí cần cơ chế vận hành linh hoạt hơn, tạo thêm không gian tiêu dùng cho du khách.
