Từ Singapore nhìn về Hà Nội: Công thức xây dựng một trung tâm đổi mới sáng tạo thực sự
Trong bối cảnh Hà Nội vừa ra mắt Trung tâm Đổi mới sáng tạo mới với kỳ vọng trở thành điểm kết nối của hệ sinh thái công nghệ trong khu vực, câu hỏi đặt ra là: một trung tâm như vậy cần làm gì để tạo ra tác động thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động mang tính hình thức? Trao đổi với chúng tôi, ông Edward Lim, Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của Trung tâm khởi nghiệp sáng tạo BLOCK71 thuộc Đại học Quốc gia Singapore, đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc từ kinh nghiệm quốc tế.
Vai trò cốt lõi: Tạo môi trường cho đổi mới thực sự
Ông Edward Lim nhấn mạnh rằng trong giai đoạn đầu, vai trò quan trọng nhất của một trung tâm đổi mới sáng tạo cấp thành phố không nằm ở việc tổ chức sự kiện hay xây dựng hình ảnh, mà là tạo ra môi trường để đổi mới sáng tạo thực sự diễn ra. Theo ông, trong 12 tháng đầu tiên, trung tâm có thể hoạt động như một “khu thương mại tự do cho đổi mới sáng tạo”, nơi thành phố tạo điều kiện để các hoạt động đổi mới diễn ra dễ dàng hơn, nhanh hơn và an toàn hơn.
Nếu phải lựa chọn một ưu tiên duy nhất, ông cho rằng đó nên là giảm bớt các rào cản về quy định và thủ tục. “Các nhà sáng lập ở giai đoạn đầu thường gặp nhiều khó khăn khi phải điều hướng qua các thủ tục và yêu cầu hành chính”, ông Lim giải thích. Một cách tiếp cận thực tế là thiết lập một One Service Hub, một đầu mối dịch vụ duy nhất do thành phố chỉ định đặt tại trung tâm, nhằm hỗ trợ điều phối các thủ tục như đăng ký kinh doanh, thuế, giấy phép, và ngân hàng.
Ba nền tảng để Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo khu vực
Theo vị lãnh đạo BLOCK71, mỗi thành phố sẽ xây dựng mô hình riêng phù hợp với bối cảnh của mình. Tuy nhiên, trong khu vực Đông Nam Á, các trung tâm đổi mới sáng tạo thành công thường xoay quanh một yếu tố cốt lõi: khả năng tiếp cận. Ông đã chỉ ra ba nền tảng quan trọng:
- Khả năng tiếp cận với sự hỗ trợ về quy định và thủ tục: Startup và nhà đầu tư cần có sự rõ ràng về các bước cần thực hiện, bao gồm cả việc điều phối giữa các cơ quan liên quan và thời gian xử lý đáng tin cậy.
- Khả năng tiếp cận các môi trường thử nghiệm và những người dùng tiên phong: Các startup cần những nền tảng để thử nghiệm và triển khai giải pháp cùng các tổ chức nhằm chứng minh tính khả thi của công nghệ.
- Khả năng tiếp cận đồng thời với nhân tài và nguồn vốn: Khi nguồn nhân lực từ trường đại học và cộng đồng founder được kết nối với một cầu nối đáng tin cậy tới các nhà đầu tư, việc chuyển hóa năng lực công nghệ thành doanh nghiệp sẽ dễ dàng hơn.
Một trung tâm đổi mới sáng tạo không thể chỉ là nơi tổ chức sự kiện
Ông Lim cảnh báo rằng nhiều trung tâm đổi mới sáng tạo trên thế giới sau một thời gian vận hành đã trở thành nơi tổ chức hội thảo và sự kiện nhiều hơn là nơi tạo ra các doanh nghiệp công nghệ thực sự. Sự khác biệt giữa một đơn vị vận hành hệ sinh thái và một địa điểm tổ chức sự kiện nằm ở kết quả. “Một sự kiện có thể đo lường bằng số người tham dự, nhưng một đơn vị vận hành hệ sinh thái được đánh giá dựa trên việc các nhà sáng lập có trở nên mạnh mẽ hơn hay không”, ông nhấn mạnh.
Do đó, các trung tâm nên theo dõi những chỉ số gắn trực tiếp với thành công của startup, chẳng hạn như số lượng dự án thí điểm được khởi tạo, số dự án thí điểm chuyển thành hợp đồng trả phí, lượng vốn được huy động, và số trường hợp mở rộng ra thị trường quốc tế được hỗ trợ.
Việt Nam có nhân tài, nhưng cần nhiều founder mang tầm quốc tế hơn
Khi được hỏi về điểm nghẽn lớn nhất của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam, ông Lim cho rằng nguồn nhân lực không phải là vấn đề lớn nhất. “Việt Nam có nguồn nhân lực mạnh và hệ sinh thái đang phát triển rất nhanh”, ông nói. Tuy nhiên, những can thiệp có tác động lớn nhất thường nằm ở giai đoạn thượng nguồn, tức là giai đoạn hình thành các nhà sáng lập.
Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển hóa nguồn nhân lực thô thành những nhà sáng lập có trải nghiệm quốc tế, có bản năng kinh doanh và khả năng thực thi với tốc độ và sự rõ ràng. Một trong những sáng kiến đang được BLOCK71 triển khai là chương trình UniVentures, nhằm xây dựng năng lực cho founder ngay từ giai đoạn đại học, lấy cảm hứng từ thành công của chương trình NUS Overseas Colleges tại Singapore.
Singapore - bước đệm để startup Việt vươn ra khu vực
Trong nhiều năm qua, Singapore thường là điểm đến đầu tiên của các startup Đông Nam Á khi muốn mở rộng ra thị trường khu vực. Singapore cung cấp mạng lưới vốn đầu tư, các cấu trúc pháp lý và quản trị mà nhà đầu tư đã quen thuộc, cùng với sự gần gũi với khách hàng và đối tác trong khu vực. Tuy nhiên, ông Lim cảnh báo rằng nhiều founder lần đầu bước vào thị trường này thường mắc phải một số sai lầm phổ biến, như coi Singapore là điểm đến cuối cùng thay vì cửa ngõ vào thị trường khu vực.
Nếu có cơ hội thiết kế một chương trình hợp tác xuyên biên giới giữa Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội và hệ sinh thái startup Singapore, ông cho rằng chương trình đó nên bắt đầu từ những bài toán thực tế của địa phương. Một mô hình đáng để cân nhắc là một chương trình được xây dựng xoay quanh các bài toán từ Hà Nội và các tỉnh lân cận, nơi những thách thức thực tế được chuyển hóa thành cơ hội khởi nghiệp thông qua sự kết hợp giữa công nghệ của NUS và nguồn nhân lực Singapore - Việt Nam.
Sau năm đầu tiên, thành công của chương trình không nên được đo bằng số sự kiện hay số startup tham gia, mà bằng những kết quả cụ thể trên thị trường. Ông Lim kết luận: “Tôi sẽ tìm kiếm những bằng chứng rõ ràng cho thấy các bài toán đã được chuyển hóa thành dự án thí điểm, các dự án thí điểm đang tiến tới triển khai có trả phí, và Hà Nội đang xây dựng được một chuỗi phát triển có thể lặp lại hằng năm với chất lượng và quy mô ngày càng tăng.”
