Hải quan Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc hội nhập và hiện đại hóa mạnh mẽ với việc ban hành các kế hoạch chiến lược, thực thi đầy đủ cam kết quốc tế, đồng thời khẳng định vai trò chủ động tại các diễn đàn đa phương như WTO, ASEAN và APEC. Cục trưởng Hải quan Nguyễn Văn Thọ đã ký hai quyết định quan trọng, tạo nền tảng cho hoạt động hợp tác và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
Hai quyết định then chốt định hướng hội nhập
Quyết định số 1959/QĐ-CHQ ngày 8/12/2025 ban hành Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Quyết định số 2094/QĐ-CHQ ngày 26/12/2025 ban hành Kế hoạch hợp tác và hội nhập quốc tế của Hải quan Việt Nam giai đoạn 2026-2030. Hai văn bản này thể hiện quyết tâm của ngành hải quan trong việc thích ứng với biến động địa chính trị, tăng cường an ninh chuỗi cung ứng và chống gian lận thương mại xuyên biên giới.
Trong sáu tháng đầu năm 2026, lãnh đạo Cục Hải quan đã tham dự các hội nghị quan trọng: Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) vào tháng 5/2026; Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN và Phiên họp Hội đồng WCO vào tháng 6/2026. Tại các diễn đàn này, Hải quan Việt Nam đã có các bài phát biểu, báo cáo, thể hiện cam kết đóng góp tích cực vào định hướng hợp tác, chiến lược hoạt động và các sáng kiến chung.
Thực thi 100% cam kết TFA và hiện đại hóa số
Việt Nam đã thực thi 100% cam kết trong Hiệp định Tạo thuận lợi Thương mại (TFA). Hệ thống quy định mới đã tăng cường số hóa quy trình thủ tục, tối ưu hóa quản lý rủi ro và đẩy mạnh xử lý dữ liệu trước khi hàng đến, qua đó giảm đáng kể tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa, nâng cao hiệu quả quản lý hải quan.
Cơ chế xác định trước mã số, xuất xứ và trị giá hải quan được triển khai đồng bộ, giúp tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian thông quan cho doanh nghiệp. Về Hiệp định Trị giá hải quan, quy định của Thông tư số 121 bảo đảm tính nhất quán trong việc áp dụng phương pháp trị giá giao dịch dựa trên thực tế. Việc ứng dụng chuyển đổi số và khai thác Hệ thống cơ sở dữ liệu giá tập trung đã giảm thiểu tham vấn thủ công trực tiếp, thay thế bằng quy trình tham vấn gián tiếp trên môi trường số.
Chuẩn bị cho Phiên rà soát chính sách thương mại WTO lần thứ 3
Trong năm 2026, Việt Nam sẽ tiến hành Phiên rà soát chính sách thương mại lần thứ 3 trong khuôn khổ WTO. Hải quan Việt Nam đang tích cực phối hợp các bộ, ngành rà soát, cung cấp thông tin chính xác, thực hiện nghĩa vụ thành viên trong WTO, đồng thời khẳng định những nỗ lực và thành tựu trong thực hiện các cam kết trong WTO nói riêng và cải cách, hiện đại hóa hải quan nói chung.
Sự kết hợp đồng bộ giữa quy định mới và công nghệ số, hướng tới mô hình hải quan thông minh, giúp tối ưu hóa hiệu quả thực thi cam kết WTO, tăng cường tạo thuận lợi thương mại và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đột phá trong hợp tác ASEAN
Hải quan Việt Nam đã đạt được những bước tiến mang tính đột phá trong công tác hợp tác và hội nhập ASEAN, khẳng định mạnh mẽ vai trò của một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm cao trong khu vực. Nổi bật nhất là việc chính thức triển khai đầy đủ Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về Doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN (AAMRA), tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tuân thủ cao trong khu vực được hưởng các đặc quyền thông quan nhanh và giảm tối đa tỷ lệ kiểm tra thực tế tại tất cả các nước thành viên, từ đó tối ưu hóa chi phí logistics và thúc đẩy thương mại nội khối.
Cùng với đó, Hải quan Việt Nam đã chủ động phối hợp thúc đẩy tiến trình đàm phán Danh mục hài hòa thuế quan ASEAN (AHTN), tạo tiền đề vững chắc cho việc ban hành danh mục thuế quan mới vào năm 2028, giúp đơn giản hóa thủ tục áp mã thuế và hạn chế tranh chấp phân loại hàng hóa nội khối. Trong xu hướng số hóa chung toàn cầu, Hải quan ASEAN đã hoàn thành nghiên cứu, đưa ra các khuyến nghị toàn diện về cả khía cạnh pháp lý lẫn kỹ thuật nhằm xây dựng Cơ chế một cửa ASEAN (ASW) thế hệ mới, đóng góp quan trọng vào việc định hình hệ thống trao đổi thông tin thông minh và bảo mật hơn giữa các quốc gia thành viên.
Tích cực tham gia các chiến dịch kiểm soát và diễn đàn APEC
Hải quan Việt Nam còn thể hiện tinh thần trách nhiệm cao trong công tác bảo vệ an ninh khu vực khi tích cực tham gia Chiến dịch kiểm soát chung “Lá chắn Thái Bình Dương III” hợp tác cùng Hàn Quốc, tập trung quyết liệt vào việc đấu tranh, ngăn chặn tội phạm ma túy và tiền chất xuyên quốc gia.
Đồng chí Nguyễn Văn Thọ cho biết: “Tham gia Cuộc họp lần thứ nhất năm 2026 của Tiểu ban Hải quan APEC và các hội nghị liên quan, Hải quan Việt Nam tiếp tục cập nhật các xu hướng hiện đại hóa hải quan trên thế giới, kiểm soát hải quan và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, nhất là thông qua trao đổi thông tin, phối hợp nghiệp vụ và đấu tranh với các hành vi vi phạm xuyên biên giới.” Kinh nghiệm triển khai Chiến dịch Con Rồng Mê Kông đã cung cấp thêm cơ sở thực tiễn trong tăng cường phối hợp đa phương giữa các cơ quan hải quan nhằm phòng, chống ma túy, buôn bán động thực vật hoang dã và hàng hóa bất hợp pháp.
Hải quan Việt Nam cũng đồng hành với các nền kinh tế thành viên trong thúc đẩy những sáng kiến hợp tác chung về tăng cường kiểm soát trên cơ sở quản lý rủi ro và trao đổi dữ liệu cảng biển; nâng cao mức độ sẵn sàng dữ liệu phục vụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro đối với thương mại điện tử xuyên biên giới và tăng cường năng lực xây dựng chuỗi cung ứng an toàn, có trách nhiệm và có khả năng chống chịu.
Hướng tới vai trò chủ trì Tiểu ban Hải quan APEC 2027
Thời gian tới, Hải quan Việt Nam tăng cường phối hợp Ban Thư ký APEC và các nền kinh tế thành viên, cập nhật kinh nghiệm tổ chức, nghiên cứu các nội dung ưu tiên và chuẩn bị các hoạt động chuyên môn phục vụ việc đảm nhiệm vai trò chủ trì Tiểu ban Hải quan trong Năm APEC 2027. Đây là cơ hội để Việt Nam khẳng định vị thế và đóng góp tích cực vào tiến trình hợp tác kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
