Hơn 50% thí sinh đăng ký ngành STEM trong kỳ tuyển sinh đại học năm nay đã đặt ra bài toán về sự cân bằng cung – cầu lao động. PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường ĐH Sài Gòn, nhấn mạnh sự cần thiết can thiệp điều tiết từ nhà nước.
Thống kê đáng chú ý về ngành STEM
Theo số liệu từ kỳ xét tuyển đại học năm nay, có trên 467.000 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm hơn một nửa tổng số thí sinh đăng ký học đại học. Điều này cho thấy sức hút mạnh mẽ của các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
PGS-TS Trần Hoàng Ngân đánh giá: “Việc đăng ký nguyện vọng xét tuyển ĐH của thí sinh bị tác động rất lớn bởi thông tin tư vấn tuyển sinh và những vấn đề xã hội diễn ra ngay trong thời điểm hiện tại.” Ông cho rằng cần có định hướng thị trường lao động từ các bộ, ngành liên quan.
Xu hướng toàn cầu và chính sách nhà nước
Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là những xu hướng thế giới. Việt Nam đang theo đuổi mô hình tăng trưởng dựa trên các yếu tố này để đạt mục tiêu trở thành nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045.
Chính phủ đã ban hành Nghị định 179/2026 quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Trước đó, Bộ Chính trị có Nghị quyết 57 về đột phá phát triển KH-CN và Nghị quyết 71 về đột phá phát triển GD-ĐT. Các chính sách này góp phần thu hút thí sinh vào lĩnh vực STEM.
Bài học từ những “cơn sốt” ngắn hạn
PGS-TS Trần Hoàng Ngân cảnh báo: “Trong quá khứ đã từng xảy ra tình trạng thí sinh ồ ạt chạy theo ngành quản trị kinh doanh, tài chính ngân hàng, chứng khoán, kinh tế, gần đây nhất là công nghệ thông tin – tạo thành những cơn sốt ngắn hạn.” Để tránh lệch pha cung cầu, nhà nước cần điều tiết bằng chính sách kịp thời như học bổng, hỗ trợ sinh hoạt phí cho các lĩnh vực đặc thù.
Ông nhấn mạnh vai trò của chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn, tác động không chỉ ở bậc đại học mà còn ở bậc phổ thông, với việc chú trọng dạy các môn khoa học cơ bản và chương trình STEM.
Định hướng lựa chọn ngành nghề bền vững
Để hạn chế rủi ro lệch pha, PGS-TS Trần Hoàng Ngân khuyên người học nên bám sát các trụ cột phát triển của đất nước: kinh tế biển, du lịch – thương mại – dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao, các lĩnh vực công nghệ cao liên quan đến chăm sóc con người, y tế, giáo dục. Đặc biệt, nông nghiệp công nghệ cao còn nhiều dư địa phát triển.
“Quan trọng hơn cả vẫn là không nên quá tập trung vào bằng cấp, đừng nghĩ ai cũng phải có bằng ĐH mới phát triển được. Nhu cầu lao động rất đa dạng, từ lao động giản đơn đến trung cấp nghề, tay nghề cao, nhân lực chất lượng cao,” ông nói. Ông dẫn chứng hiện tượng người lao động giấu bằng đại học để xin việc làm, cho thấy bài học không chạy theo bằng cấp bằng mọi giá.
Đào tạo đáp ứng thị trường lao động quốc tế
Trong bối cảnh hội nhập, thị trường lao động quốc tế mở rộng. Việt Nam có chính sách thu hút nhân tài từ nước ngoài, đồng thời lao động Việt cũng cạnh tranh toàn cầu. Do đó, chương trình đào tạo cần tích hợp liên ngành, giúp người học tiếp cận ít nhất hai lĩnh vực kiến thức để hỗ trợ lẫn nhau, thay vì chỉ đào tạo đơn ngành.
PGS-TS Trần Hoàng Ngân kết luận: “Cần có cả hệ sinh thái với đầu tư đồng bộ để phát triển lĩnh vực STEM, không chỉ dựa vào chính sách ưu đãi mà còn từ đam mê và năng lực phù hợp của người học.”
