Giá thanh long tại xã Tuyên Quang (tỉnh Lâm Đồng) đã giảm một nửa chỉ sau một tuần, xuống còn 10.000–15.000 đồng/kg đối với hàng đẹp, khiến nhiều hộ trồng thanh long đứng ngồi không yên khi bước vào vụ thu hoạch rộ. Những lô hàng không đạt tiêu chuẩn, bị nấm hoặc tỷ lệ loại thấp, thương lái chỉ trả từ 5.000–7.000 đồng/kg.
Nông dân chỉ còn lời tiền công
Trao đổi với Người Đưa Tin vào ngày 10/7, ông Võ Thanh Minh, nông dân có gần 2.000 trụ thanh long, cho biết: "Tuần trước tôi còn bán được hơn 20.000 đồng/kg. Với hơn 4 tấn thanh long, gia đình thu về khoảng 50 triệu đồng. May mắn là bán kịp trước khi giá giảm. Còn hiện nay thương lái nói mua 15.000 đồng/kg nhưng rất hiếm, chủ yếu chỉ mua khoảng 10.000 đồng/kg". Ông Minh cho rằng nguyên nhân chính khiến giá giảm là do thanh long vào chính vụ, sản lượng thu hoạch nhiều.
Cùng chung cảnh ngộ, ông Nguyễn Thanh Bảo – thôn Phú Hưng – xã Tuyên Quang, người có gần 18 năm gắn bó với cây thanh long và sở hữu khoảng 2.000 trụ, cho biết gia đình vừa thu hoạch khoảng 4 tấn trái nhưng chỉ bán được với giá 10.000 đồng/kg. Trước đó một tuần, giá thanh long vẫn dao động quanh mức 20.000 đồng/kg. "Đầu tư cho cây thanh long rất vất vả. Bây giờ bán giá thấp quá nên gần như chỉ còn lời tiền công lao động, chứ lợi nhuận không đáng bao nhiêu. Thanh long chín rồi thì phải bán, không thể để lâu được", ông Bảo nói.
Nguyên nhân và thách thức
Theo ông Trần Đình Trung, Giám đốc Hợp tác xã Thanh long Thuận Tiến, thanh long chính vụ nên thương lái thường ép giá. Thanh long xử lý ra hoa bằng điện cũng giảm giá nhưng mức giảm không đáng kể: từ 26.000–27.000 đồng/kg xuống còn 21.000 đồng/kg, trong khi hàng chính vụ giảm sâu hơn do thu hoạch đồng loạt. Nhờ tập trung sản xuất theo tiêu chuẩn và xuất khẩu chính ngạch, Hợp tác xã Thanh long Thuận Tiến vẫn duy trì hoạt động ổn định. Hiện hợp tác xã có diện tích sản xuất khoảng 24,4 ha, trong đó 13,3 ha đạt chứng nhận GlobalGAP, phần còn lại sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Mỗi tháng, hợp tác xã xuất khẩu khoảng 20–30 tấn thanh long sang thị trường châu Âu, ngoài ra còn tiêu thụ tại Mỹ, Úc, Hàn Quốc và Nhật Bản.
Đại diện Hiệp hội Thanh long Bình Thuận (tỉnh Lâm Đồng) cho biết thanh long vẫn là một trong những mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, nhưng ngành đang đứng trước nhiều thách thức khi thị trường xuất khẩu có sự dịch chuyển mạnh. Việc mở rộng vào thị trường cao cấp đòi hỏi sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu khắt khe về chất lượng, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội. Điều này buộc ngành thanh long phải chuyển đổi từ tư duy sản xuất theo sản lượng sang sản xuất theo nhu cầu thị trường.
Giải pháp phát triển bền vững
Theo Hiệp hội Thanh long Bình Thuận, để ngành hàng phát triển bền vững, cần thay đổi tư duy từ "sản xuất cái mình có" sang "sản xuất cái thị trường cần". Điều này đòi hỏi tăng cường nghiên cứu nhu cầu tiêu dùng, dự báo thị trường, điều tiết sản lượng hợp lý, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm theo các tiêu chuẩn. Hoạt động sản xuất cũng cần gắn chặt với hợp đồng tiêu thụ, tín hiệu giá cả và yêu cầu của từng thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đó, tăng cường liên kết chuỗi giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng và cơ quan quản lý sẽ tạo nền tảng hình thành vùng nguyên liệu ổn định, xây dựng hợp tác xã đủ năng lực, phát triển chuỗi cung ứng hiện đại cùng hệ thống kho lạnh và logistics đồng bộ.
