Làn sóng đầu tư mới vào giáo dục đại học tư thục
Trong chưa đầy một thập kỷ qua, bức tranh đại học tư thục Việt Nam đã chứng kiến những chuyển giao chủ sở hữu mang tính bước ngoặt. Các thương vụ mua bán không chỉ cứu vãn nhiều trường khỏi bờ vực phá sản mà còn định hình lại toàn bộ sân chơi. Nổi bật là thương vụ chuyển nhượng Trường ĐH Thành Tây cho Tập đoàn Phenikaa năm 2017, đổi tên thành ĐH Phenikaa. Từ một trường tư thục vô danh, quy mô nhỏ, trường được đầu tư hàng nghìn tỉ đồng, xây dựng cơ ngơi trên khuôn viên 14 ha với phòng lab, viện nghiên cứu hiện đại.
Tiếp đó, Trường ĐH Mỹ thuật công nghiệp Á Châu trở thành ĐH CMC, Trường ĐH Phú Xuân gia nhập hệ sinh thái Equest, và mới đây Tập đoàn Intracom mua lại Trường ĐH Chu Văn An, đổi tên thành ĐH Intracom. Nguyễn Hoàng Group sở hữu các trường lớn phía Nam như Hoa Sen, Quốc tế Hồng Bàng, Gia Định. Đặc biệt, VinUni ra đời năm 2019 với tổng vốn đầu tư 6.500 tỉ đồng, trong đó 3.500 tỉ đồng cho cơ sở vật chất 5 sao và 3.000 tỉ đồng cho học bổng, hỗ trợ tài chính và bù lỗ vận hành 10 năm đầu. Gần đây, Vingroup cam kết đầu tư thêm 9.300 tỉ đồng, với khát vọng đưa VinUni vào top 100 đại học xuất sắc toàn cầu.
Cơ hội bứt phá cho đại học tư thục
Theo các nhà nghiên cứu, sự dịch chuyển này mang nguồn lực tài chính khổng lồ cho khối tư thục. Các tập đoàn đa ngành sở hữu trường đại học giúp khóa chặt chuỗi giá trị nhân lực, tự cung cấp chuyên gia cho hệ sinh thái của mình. Ngược lại, trường đại học có vốn để giải quyết bài toán cơ sở vật chất và thu hút nhân tài. TS Nguyễn Thị Kim Phụng, Giám đốc Trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục Đông A, nhận định: "Nếu doanh nghiệp đầu tư vào trường ĐH không để thu lời, mà để dùng hình ảnh nhà trường quảng bá thương hiệu, thì đó là cơ hội bứt phá cho ĐH tư thục."
GS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và đào tạo ĐH Kinh tế quốc dân, cho rằng đây là tín hiệu đáng mừng, cho thấy giáo dục đại học đã trở thành lĩnh vực đầu tư chiến lược. Các tập đoàn có lợi thế về tài chính, quản trị, công nghệ và mạng lưới doanh nghiệp có thể tạo ra trường đại học với cơ sở vật chất hiện đại, chương trình gắn với thực tiễn. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: "Điều quan trọng nhất không phải ai sở hữu trường, mà là triết lý phát triển. Nếu doanh nghiệp đầu tư với tầm nhìn dài hạn, tôn trọng tự chủ học thuật và chấp nhận đầu tư bền bỉ cho đội ngũ giảng viên, nghiên cứu khoa học, thì đây sẽ là động lực lớn."
Có nhiều tiền liệu đã đủ?
Ông Châu Dương Quang, nghiên cứu sinh ĐH SUNY Albany (Mỹ), cảnh báo về hiện tượng chất lượng "phồng rộp" thiếu thực chất. Khoảng cách giữa quảng cáo, bảng xếp hạng và chất lượng đào tạo thực tế ngày càng lớn. Ông nhận định: "Nhiều trường ĐH tư ở Việt Nam có nguồn lực dồi dào, nhưng cần đầu tư dài hạn, tầm nhìn và chiến lược khác biệt. Tôi nghĩ đến hai ứng viên cho sứ mệnh này: ĐH Fulbright và ĐH VinUni."
GS Trần Thọ Đạt chỉ ra 4 yếu tố tiên quyết để đạt đẳng cấp quốc tế: tầm nhìn dài hạn coi giáo dục là sứ mệnh tri thức; nguồn lực tài chính khổng lồ; quản trị tiên tiến bảo đảm tự chủ học thuật; văn hóa nghiên cứu mạnh. Ông cũng cho rằng cần thời gian tích lũy đủ dài, bởi không có đại học đẳng cấp thế giới nào xây dựng chỉ trong vài năm.
Loay hoay định vị
Theo các chuyên gia, gần 40 năm qua, khối đại học tư thục vẫn loay hoay định vị. TS Lê Đông Phương nhận xét: "Từ năm 1994 đến nay, ĐH tư thục Việt Nam vẫn loay hoay định vị mình." Bốn "nút thắt" cốt lõi kìm hãm hệ thống: phễu công lập phình to đẩy trường tư vào thế cạnh tranh lép vế; khủng hoảng mô hình quản trị; chính sách ưu đãi nằm trên giấy; định kiến xã hội coi trường tư là lựa chọn "vớt".
Năm 2005, Nghị quyết 05/2005/NQ-CP yêu cầu chuyển đổi các cơ sở bán công sang dân lập hoặc tư thục, gây xáo trộn. GS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội, cho biết có sự phát triển không đồng đều: trường có nguồn lực tốt thì đầu tư tốt, nhưng nhiều trường yếu về nhân lực, một trong những điều kiện cơ bản đảm bảo chất lượng.
