Ngày 1/6/2025, Toyota Motor đánh dấu cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên sau hơn hai thập kỷ đánh mất vị thế công ty có vốn hóa lớn nhất Nhật Bản vào tay SoftBank Group. Cùng thời điểm, hãng xe công bố quyết định quan trọng: Daisuke Toyoda, con trai của Chủ tịch Akio Toyoda, sẽ rời công ty công nghệ phụ thuộc để trở lại tập đoàn mẹ từ ngày 1/8.
Màn tái xuất sau 8 năm
Daisuke Toyoda, 38 tuổi, sẽ "đảm nhận vị trí quản lý sát với thực địa sản xuất xe hơi" sau 8 năm xa cách. Bản thân anh cũng bất ngờ trước quyết định này: "Ấn tượng đầu tiên của tôi là: 'Tại sao lại là lúc này?'" - anh chia sẻ trong cuộc phỏng vấn nội bộ. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy hậu duệ thế hệ thứ năm của dòng họ Toyoda đang được bồi dưỡng để kế nhiệm chiếc ghế Chủ tịch kiêm CEO của hãng sản xuất ô tô lớn nhất thế giới.
Tại sao lại là lúc này?
Cha của anh, ông Akio Toyoda - Chủ tịch tập đoàn đến năm 2023 - từng nhận định ngành công nghiệp ô tô đã "bước vào thời kỳ biến động sâu sắc 'trăm năm có một'". Sức ép từ các đối thủ Trung Quốc, sự xuất hiện của các tay chơi mới, cùng các rào cản thương mại nghiêm ngặt từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thúc đẩy Toyota phải thích ứng nhanh chóng. Ông Yoshio Tsukuda, nhà báo ô tô với hơn 50 năm kinh nghiệm, nhận định: "Khi Toyota chuyển mình từ quỹ đạo hiện tại sang giai đoạn tiếp theo, tập đoàn nhiều khả năng sẽ bước vào một kỷ nguyên đòi hỏi thế hệ thứ năm dòng họ Toyoda đứng ra vượt qua những thách thức vô cùng to lớn."
Kinh nghiệm thực địa sản xuất
Là một phần trong quy trình đào tạo kế vị bài bản, Daisuke cho biết anh dự kiến sẽ được phân công vào khối sản xuất để tích lũy kinh nghiệm thực tế tại các xưởng lắp ráp. "Tôi vẫn còn nhiều điều chưa biết về khía cạnh sản xuất ô tô. Tôi muốn tự mình đến xem những ai đang làm việc ở đó, họ gặp khó khăn gì và thực tế ra sao" - anh nói. Trước đó, đóng góp lớn nhất của Daisuke là vai trò Phó Chủ tịch Cấp cao tại Woven by Toyota - công ty con chuyên công nghệ tiên tiến - nơi anh phụ trách dự án Woven City, thành phố thông minh tại tỉnh Shizuoka, Nhật Bản, nhằm thử nghiệm các công nghị di chuyển thế hệ mới.
Di sản gia tộc Toyoda
Ông Toshio Goto, Giáo sư tại Đại học Kinh tế Nhật Bản, nhấn mạnh một cam kết xuyên thế hệ: "Mỗi thế hệ phải đảm nhận một mảng kinh doanh mới." Kể từ thời Kiichiro Toyoda - người mở rộng từ máy dệt sang ô tô vào những năm 1930 - các ứng viên kế vị đều tạo dựng lĩnh vực mới. Daisuke, thế hệ thứ năm, tốt nghiệp cử nhân Kinh tế tại Đại học Keio và MBA tại Đại học Babson (Mỹ), từng làm việc tại Mỹ trước khi gia nhập Toyota năm 2016. Ông Tadao Onaka, cựu giáo sư tại Đại học Thương mại & Kinh doanh Nagoya, cho biết các tập đoàn thường cho lãnh đạo tương lai trải nghiệm quản lý mảng ngoài cốt lõi - điều đã được gia tộc Toyoda thực hiện qua nhiều thế hệ.
Vai trò độc đáo của gia tộc sáng lập
Trong số 13 vị Chủ tịch của Toyota, 6 người xuất thân từ gia tộc sáng lập (tính cả dòng chính và nhánh). Chủ tịch kiêm CEO hiện tại Kenta Kon và người tiền nhiệm Koji Sato là những ngoại lệ. Dù tầm ảnh hưởng của gia tộc đôi khi bị chỉ trích, ông Jusuke Ikegami, Trưởng khoa Trường Kinh doanh Waseda, cho rằng họ giúp duy trì tầm nhìn dài hạn. Minh chứng là chiến lược "đa lộ trình" của Toyota, phát triển động cơ xăng, hybrid, song song với xe điện, trái ngược với hướng đi tập trung hoàn toàn của các đối thủ. Ông Goto coi dòng họ Toyoda như "neo điểm tinh thần" cho công ty, vượt qua nhiều khủng hoảng nhờ sự ủng hộ từ tập thể.
Bài học từ cuộc khủng hoảng 2009
Khi ông Akio Toyoda lên làm Chủ tịch năm 2009, Toyota chịu khoản lỗ hoạt động 461 tỷ yen (2,8 tỷ USD) - kết quả tệ nhất lịch sử. Sau đó, ông đối mặt đợt thu hồi xe lớn và phiên điều trần tại Quốc hội Mỹ. Phát ngôn của ông khi đó: "Tôi là cháu nội của nhà sáng lập, và tất cả các xe Toyota đều mang họ của tôi. Đối với tôi, khi những chiếc xe bị tổn hại, điều đó giống như chính bản thân tôi bị tổn thương." Ông Goto nhận xét: "Lời nói của ông ấy mang tính thời khắc quyết định. Nó đã thay đổi cách nhìn nhận về Toyota tại Mỹ." Tại cuộc họp cổ đông tháng 5/2025, Akio nhấn mạnh: "Khi đối mặt với cuộc khủng hoảng đe dọa sự tồn vong của công ty, vai trò của gia tộc sáng lập là chiến đấu không chỉ cho hiện tại, mà còn cho quá khứ và tương lai."
5 Nguyên tắc Cốt lõi và văn hóa doanh nghiệp
Ông Onaka cho rằng "5 Nguyên tắc Cốt lõi của Toyoda" - trung thành, cần cù, sáng tạo - vẫn in sâu vào văn hóa Toyota. "Các thành viên gia tộc Toyoda nhận được sự kính trọng vì họ thấm nhuần các giá trị này sâu sắc hơn ai hết và luôn đưa chúng vào thực tiễn" - ông nói. Dẫu vậy, ông Tsukuda lưu ý rằng lãnh đạo ngoài gia tộc đôi khi có thể theo đuổi chiến lược táo bạo hơn, như cựu Chủ tịch Hiroshi Okuda và Shoichiro Toyoda đã ra mắt dòng hybrid Prius năm 1997 dù dự báo ban đầu là không có lời, sau đó trở thành nguồn thu chủ lực. Sự trở lại của Daisuke Toyoda mở ra chương mới, nơi gia tộc sáng lập một lần nữa nắm giữ vai trò trung tâm trong hành trình chuyển đổi của Toyota.
