Các doanh nghiệp đóng tàu tại Hải Phòng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng, ngay cả khi áp dụng nhiều chính sách đãi ngộ hấp dẫn như tăng lương 2 bậc cho công nhân trực tiếp và thưởng Tết Nguyên đán 2 tháng lương thực lĩnh. Dù đã liên tục đăng thông báo tuyển dụng, nhiều công ty vẫn chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu nhân lực để thực hiện các đơn hàng đã ký kết.
Khối lượng công việc lớn, thiếu hụt lao động kéo dài
Theo Báo Hải Phòng, cuối tháng 7 năm 2025, tại Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Nam Triệu, các kỹ sư và công nhân đang gấp rút hoàn thiện tàu chở hàng 65.000 tấn số 2 và tàu chở dầu dung tích 9.300 m³. Ông Lê Đình Vinh, Phó Tổng Giám đốc công ty, cho biết đơn vị hiện đang thi công 3 tàu chở dầu và hóa chất dung tích 9.300 m³, 4 tàu chở hàng 65.000 tấn, cùng 1 tàu hút bùn 2.300 m³. Khối lượng công việc đã ký kết đảm bảo việc làm cho người lao động đến năm 2028.
Với hơn 500 lao động hiện có, Đóng tàu Nam Triệu đã phải ký hợp đồng với các thầu phụ, thuê khoảng 1.000 lao động để thực hiện các phần việc liên quan. Ông Lê Đình Vinh nhấn mạnh: “Năm 2026, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu tăng trưởng 120-150% so với năm 2025. Nhà xưởng hiện có thể nhận thêm hợp đồng mới, nhưng do thiếu lao động nên đơn vị phải tính toán, cân nhắc kỹ trước khi ký hợp đồng mới cho những năm tiếp theo”. Tình trạng này cho thấy sự thiếu hụt lao động đang trực tiếp kìm hãm khả năng mở rộng sản xuất của doanh nghiệp.
Phà Rừng và Thái Bình Dương: Những nỗ lực tuyển dụng chưa đủ
Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Phà Rừng mới đây đã hạ thủy tàu chở dầu, hóa chất số 5 và đấu đà tàu số 6 trong loạt 10 tàu trọng tải 13.000 DWT xuất khẩu cho đối tác Hàn Quốc. Ông Hoàng Văn Nguyên, Phó Tổng Giám đốc công ty, cho biết ngoài 4 tàu 13.000 DWT đã bàn giao, tháng 4 vừa qua doanh nghiệp ký hợp đồng đóng mới 10 tàu chở hóa chất 6.500 tấn xuất khẩu, dự kiến bàn giao từ năm 2027 đến 2030. Để đảm bảo tiến độ, Phà Rừng có nhu cầu rất lớn về kỹ sư và công nhân lao động, nhưng việc tuyển dụng đang gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp buộc phải thuê thầu phụ với lực lượng dao động từ 700 đến 1.000 người.
Công ty CP Đóng tàu Thái Bình Dương, một trong những doanh nghiệp có khối lượng công việc lớn trong lĩnh vực đóng tàu tại Hải Phòng, cũng không nằm ngoài tình trạng này. Từ đầu năm 2025, công ty liên tục đăng thông báo tuyển dụng công nhân, kỹ sư cơ khí, nhân viên văn phòng và cả các đơn vị thầu phụ. Công ty áp dụng nhiều chính sách đãi ngộ hấp dẫn: mức lương cạnh tranh, trả lương theo tuần, thưởng theo quý, và hỗ trợ chi phí đi lại cho công nhân ngoại tỉnh. Đặc biệt, từ ngày 1/10/2025, doanh nghiệp tăng 2 bậc lương đối với lao động trực tiếp và 1 bậc lương đối với lao động gián tiếp, đồng thời nâng mức thưởng Tết Nguyên đán lên bằng 2 tháng lương thực lĩnh. Tuy nhiên, đến nay công ty vẫn chưa tuyển đủ lao động theo nhu cầu.
Nguyên nhân sâu xa: Sức hút ngành đóng tàu suy giảm
Theo phân tích của các chuyên gia, tình trạng thiếu hụt lao động trong ngành đóng tàu, đặc biệt là lao động trẻ có tay nghề, chủ yếu bắt nguồn từ giai đoạn suy giảm kéo dài trước đây. Trong thời kỳ đó, nhiều kỹ sư chuyên ngành vỏ tàu, máy tàu và công nhân lành nghề đã chuyển sang các lĩnh vực khác. Điều này khiến các ngành đào tạo liên quan đến đóng tàu tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam và Trường Cao đẳng Hàng hải I trở nên kém hấp dẫn, giảm thu hút người học.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Tú, Trưởng Khoa Đóng tàu, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, cho biết giai đoạn 2014-2019, số lượng và chất lượng sinh viên theo học các chuyên ngành đóng tàu đều giảm. Năm 2014, khoa tuyển được 174 sinh viên, nhưng đến năm 2019 chỉ còn 50 sinh viên. Những năm gần đây, ngành đóng tàu có dấu hiệu khởi sắc, số lượng thí sinh đăng ký và trúng tuyển tăng, nhưng vẫn chưa đạt mức như trước. Ông nhận định: “Nếu không có giải pháp căn cơ, tình trạng thiếu hụt lao động sẽ càng trầm trọng”.
Môi trường làm việc nặng nhọc và nguy cơ thiếu hụt kế cận
Một trong những nguyên nhân khiến ngành đóng tàu khó thu hút nhân lực, đặc biệt là lao động trẻ, là điều kiện và môi trường làm việc còn nặng nhọc. Tại nhiều nhà máy đóng tàu, độ tuổi trung bình của đội ngũ kỹ sư, công nhân khoảng 50 tuổi. Nếu không sớm có lực lượng kế cận, chỉ trong 5-7 năm tới, ngành sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận đơn hàng mới của các doanh nghiệp mà còn tác động đến mục tiêu khôi phục ngành công nghiệp đóng tàu của thành phố.
Ông Lê Đoàn Tám, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Đóng tàu Thái Bình Dương, cho biết doanh nghiệp đang vừa tuyển dụng, vừa đào tạo theo phương thức “tuyển dụng trước, đào tạo sau” để đảm bảo tiến độ sản xuất. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, cần nghiên cứu ban hành cơ chế, chính sách miễn, giảm học phí cho sinh viên theo học các ngành liên quan đến công nghiệp đóng tàu nhằm tạo nguồn nhân lực ổn định, chất lượng, đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành.
