CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) vừa công bố báo cáo tài chính hợp nhất quý II/2023, ghi nhận khoản lỗ ròng 303 tỷ đồng – mức lỗ quý đầu tiên và cũng là kỷ lục trong lịch sử 35 năm hoạt động của doanh nghiệp. Đáng chú ý, con số lỗ này đến từ một rủi ro mà ban lãnh đạo khẳng định là chưa thực sự xảy ra.
Lần đầu tiên sau 35 năm PNJ báo lỗ
Theo báo cáo kết quả kinh doanh hợp nhất, doanh thu thuần của PNJ trong quý II vẫn tăng trưởng tích cực, đạt hơn 8.000 tỷ đồng, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế lại âm 303 tỷ đồng, trong khi quý II/2022 công ty lãi tới 1.135 tỷ đồng. Lũy kế 6 tháng đầu năm, PNJ vẫn có lãi nhờ quý I thắng lớn, nhưng kết quả quý II đã kéo lợi nhuận đi xuống đáng kể.
Đây là lần đầu tiên kể từ khi niêm yết trên sàn chứng khoán vào năm 2009, PNJ ghi nhận một quý thua lỗ. Trước đó, doanh nghiệp này luôn duy trì chuỗi tăng trưởng lợi nhuận đều đặn. Chính vì vậy, thông tin lỗ kỷ lục ngay lập tức gây chú ý trên thị trường tài chính.
Nguyên nhân đến từ chi phí tài chính tăng vọt
Theo báo cáo tài chính, nguyên nhân chính dẫn đến khoản lỗ là chi phí tài chính tăng đột biến trong quý. Cụ thể, PNJ ghi nhận khoản lỗ lớn từ việc đánh giá lại các công cụ tài chính phái sinh vàng. Doanh nghiệp từng ký các hợp đồng bán vàng kỳ hạn để phòng ngừa rủi ro giảm giá vàng. Trong quý II/2023, giá vàng trong nước diễn biến tăng mạnh, khiến giá trị hợp lý của các hợp đồng này chuyển từ dương sang âm. Theo chuẩn mực kế toán hiện hành, toàn bộ chênh lệch đó phải được ghi nhận ngay vào báo cáo kết quả kinh doanh, bất kể chưa có giao dịch thực tế phát sinh.
Ngoài ra, chi phí lãi vay cũng tăng cao do lãi suất thị trường ở mức cao và lượng hàng tồn kho vàng lớn đòi hỏi vốn lưu động nhiều hơn. Sự kết hợp giữa lỗ phái sinh và lãi vay đã đẩy chi phí tài chính của PNJ lên tới hàng trăm tỷ đồng, nhiều hơn gấp nhiều lần so với cùng kỳ.
“Rủi ro chưa xảy ra” và lỗ kế toán thuần túy
Trong phần giải trình, ban lãnh đạo PNJ nhấn mạnh khoản lỗ này là lỗ kế toán, không phản ánh dòng tiền thực tế đi ra. Hợp đồng phái sinh được sử dụng để phòng ngừa rủi ro giá vàng – nếu giá vàng tăng, khoản lỗ trên hợp đồng sẽ được bù đắp bằng lợi nhuận từ việc bán vàng tồn kho với giá cao hơn. Do đó, về mặt kinh tế, tài sản và kết quả kinh doanh thực tế không hề bị ảnh hưởng; chỉ có cách hạch toán khiến lợi nhuận sổ sách bị biến động mạnh.
Vị thế trên gọi là “rủi ro chưa xảy ra” vì rủi ro mà PNJ phòng ngừa là giá vàng giảm, nhưng thực tế giá vàng lại tăng – tức rủi ro kia chưa hề thành hiện thực. Tuy nhiên, các quy định kế toán Việt Nam chưa cho phép áp dụng hạch toán phòng ngừa rủi ro (hedge accounting), buộc doanh nghiệp phải ghi nhận tổn thất theo giá trị hợp lý, tạo ra nghịch lý trên báo cáo tài chính.
Phản ứng của thị trường và cổ đông
Ngay sau khi báo cáo tài chính quý II được công bố, cổ phiếu PNJ đã chịu áp lực giảm giá. Nhiều nhà đầu tư lo ngại về khả năng duy trì đà tăng trưởng của doanh nghiệp, dù các chuyên gia phân tích cho rằng đây chỉ là khoản lỗ không tiền mặt. Một số báo cáo phân tích đã điều chỉnh giảm dự báo lợi nhuận cả năm của PNJ do khoản lỗ quý II, nhưng vẫn kỳ vọng doanh nghiệp có thể hoàn thành mục tiêu lợi nhuận đề ra nhờ mùa mua sắm cuối năm.
Đáng chú ý, dù lỗ ròng, dòng tiền hoạt động kinh doanh của PNJ vẫn dương, cho thấy hoạt động bán lẻ vàng trang sức vẫn diễn ra bình thường. Công ty cũng không phải bán tháo tài sản hay cắt giảm hoạt động. Điều này củng cố quan điểm rằng khoản lỗ mang tính thời điểm, không phản ánh sức khỏe tài chính thực sự.
Triển vọng những quý cuối năm
PNJ đặt mục tiêu lợi nhuận sau thuế cả năm 2023 vượt 2.000 tỷ đồng. Với kết quả 6 tháng đầu năm còn thấp, doanh nghiệp cần đạt tốc độ tăng trưởng rất mạnh trong nửa cuối năm. Giới phân tích nhận định, nếu giá vàng ổn định hoặc giảm nhẹ, các hợp đồng phái sinh sẽ không còn tạo áp lực lớn lên chi phí tài chính, giúp PNJ phục hồi lợi nhuận.
Bối cảnh kinh tế vĩ mô quý IV thường là mùa cao điểm của ngành bán lẻ trang sức, với các dịp cuối năm và Tết Nguyên đán. Ban lãnh đạo PNJ tin tưởng rằng khoản lỗ quý II chỉ là tạm thời và doanh nghiệp sẽ sớm quay lại quỹ đạo có lãi. Dù vậy, lỗ kỷ lục này cũng là hồi chuông cảnh tỉnh cho các doanh nghiệp sử dụng công cụ phái sinh, đòi hỏi minh bạch hơn trong việc trình bày thông tin tài chính để cổ đông hiểu đúng bản chất.
