Tờ Financial Times mở đầu bài viết với hình ảnh so sánh giữa quá khứ huy hoàng và hiện tại ảm đạm của Honda. Vào cuối năm 1964, khi Tokyo đăng cai Thế vận hội Mùa hè, chuyến tàu Shinkansen đầu tiên lăn bánh, và Nhật Bản vươn mình ra thế giới như một biểu tượng của sự tăng tốc, thì một kỹ sư Honda có thể làm việc tại trung tâm R&D mới toanh, được xây dựng như một ngôi đền cho triết lý công ty do chính các kỹ sư dẫn dắt. Mẫu xe gia đình đầu tiên của Honda đang hoàn thiện, chiếc xe đua RA271 lần đầu tham gia Formula One tại Nürburgring, và trên bảng xếp hạng âm nhạc, The Beach Boys gây sốt với ca khúc "Little Honda" tôn vinh sức hấp dẫn của mô-tô Honda.
Hiện tại ảm đạm của Honda
Giờ đây, hãy hình dung một kỹ sư Honda vào đầu năm 2026. Doanh số ô tô chững lại tại nhiều thị trường chủ chốt, tập đoàn hiện rõ dấu hiệu sa sút. Tháng 3 vừa qua, các kỹ sư được thông báo quay trở lại một trung tâm R&D tái lập, một quyết định đảo ngược hỗn loạn sau khi chính Honda giải thể mô hình này vào năm 2020. Trong khi robot hình người của Trung Quốc nhảy múa, nhào lộn và chạy bộ trên sân khấu toàn cầu, thì từ năm 2018, Honda đã khai tử dự án ASIMO – công nghệ tiên phong trong lĩnh vực mà thế giới đang phát cuồng. Sự trở lại của Honda tại Formula 1 mùa giải năm nay, cho đến lúc này, cũng chỉ mang đến sự bẽ bàng.
Đó là một “giáo trình mẫu” về cách chuỗi sai lầm quản trị có thể bào mòn linh hồn doanh nghiệp. Nhưng nỗi buồn không chỉ dành cho Honda. Với Nhật Bản, từ thập niên 1960, Honda luôn là ngọn hải đăng dẫn đường bằng sự xuất sắc, tinh thần phiêu lưu và niềm đam mê bốc lửa. Khi ánh sáng ấy mờ dần, Nhật Bản mất đi thêm một trong số ít những điểm sáng còn lại. Bầu không khí có thể còn ảm đạm hơn nếu Honda bị dồn ép bởi áp lực tài chính hoặc sức ép từ cổ đông phải bước vào một vụ sáp nhập tồi tệ, hoặc tệ hơn là bị chia tách. Cả hai kịch bản giờ đều là khả năng hiện hữu.
Áp lực từ sự trỗi dậy của xe Trung Quốc
Theo giới phân tích, những thương vụ sáp nhập mang tính phòng thủ có thể là lựa chọn tốt nhất, ngay cả với những thương hiệu biểu tượng nhất của Nhật Bản. Trong khi đó, các quỹ đầu tư hoạt động ngày càng mạnh tay trong việc công kích chiến lược của những tên tuổi lớn. Giống như nhiều hãng xe khác, Honda đang mắc kẹt trong cơn lốc biến động công nghiệp do bất ổn chính trị, thuế quan của Mỹ và đặc biệt là sự trỗi dậy gây choáng váng của các mẫu xe Trung Quốc: Rẻ, khốc liệt và có tốc độ phát triển chỉ bằng khoảng một nửa thời gian của Nhật Bản. Nhưng có vẻ Honda đang chống chọi tệ hơn phần còn lại.
Tháng trước, Honda bất ngờ tuyên bố hủy bỏ ba mẫu xe điện chuẩn bị sản xuất tại Bắc Mỹ, đồng thời cảnh báo quyết định này có thể khiến hãng chịu khoản lỗ lên tới 15,7 tỷ USD. Ba mẫu xe này vốn được kỳ vọng là mũi nhọn cho tham vọng công nghệ lái tự động của Honda. Chỉ vài tuần sau, Honda và Sony cũng từ bỏ dự án phát triển ô tô điện chung, dự án từng được xem là màn phô diễn sức mạnh kỹ thuật, cảm biến và hệ thống giải trí trong xe của hai tập đoàn công nghệ hàng đầu Nhật Bản. Mục tiêu chỉ bán xe điện và xe chạy bằng hydro vào năm 2040 của Honda giờ gần như tan thành mây khói.
Nguy cơ thua lỗ lần đầu tiên
Cú quay đầu khổng lồ này khiến Honda đứng trước nguy cơ ghi nhận khoản lỗ ròng thường niên đầu tiên kể từ khi niêm yết trên sàn chứng khoán vào thập niên 1950, trong báo cáo tài chính công bố vào tuần tới. Một phép thử lớn trong những tháng và năm tới là liệu Honda có còn đủ sức duy trì mức cổ tức vốn nổi tiếng ổn định như bàn thạch hay không. Nhưng có lẽ còn đáng lo hơn cả là phát biểu được cho là của Chủ tịch Honda, ông Toshihiro Mibe, trong chuyến thăm một nhà máy sản xuất linh kiện ô tô tự động hóa hoàn toàn với chi phí cực thấp tại Thượng Hải. Ông được cho là đã thốt lên: “Chúng ta không có cửa để cạnh tranh với họ”. Dĩ nhiên, câu nói có bối cảnh đi kèm: Ông Mibe đang dùng mối đe dọa đó để thúc ép Honda tăng tốc số hóa và biện minh cho quyết định tái lập bộ phận R&D đã giải thể. Nhưng rất khó để không nghe thấy âm sắc đầu hàng trong phát biểu ấy, đặc biệt khi nó đến từ một công ty từng là hiện thân của tinh thần chiến thắng.
Vấn đề cốt lõi: Sự tự mãn từ mảng xe máy
Theo ông Christopher Richter, chuyên gia phân tích ngành ô tô tại CLSA, vấn đề cốt lõi của Honda nằm ở chỗ: Trong khi mảng ô tô liên tiếp vấp ngã, thì mảng xe máy – “con gà đẻ trứng vàng” của công ty – vẫn là tiêu chuẩn vàng của thế giới. Chính sức mạnh của mảng xe máy đã cho phép nhiều đời CEO Honda dựa dẫm vào nguồn lợi nhuận này như một "cây nạng", trong khi mảng ô tô và những cuộc phiêu lưu khác (như máy bay phản lực HondaJet) liên tục gặp khó khăn. “Điều đó nuôi dưỡng sự tự mãn, khiến họ trở nên quá chủ quan”, Richter nói.
Sự kết hợp của tất cả những điều đó – một công ty suy yếu, tinh thần sa sút, với những bộ phận rất mạnh nhưng cũng có những bộ phận rất yếu – đang khiến Honda trở thành mục tiêu hấp dẫn cho các nhà đầu tư hoạt động. Công ty có thể sớm phải đối mặt với áp lực tái cấu trúc triệt để, theo đuổi những lựa chọn đau đớn nhưng có thể hồi sinh một biểu tượng quốc gia. Vấn đề là: Không có gì đảm bảo Honda sẽ nắm lấy cơ hội đó.
Theo: Financial Times
Phương Linh
