Sau một tháng triển khai xăng sinh học E10, tổng lượng ethanol (E100) sản xuất trong nước cung ứng ra thị trường đạt khoảng 95.000 m³. Theo Bộ Công Thương, cả nước hiện có 6 nhà máy ethanol, nhưng chỉ 3 nhà máy đang hoạt động gồm Cồn Quảng Nam, Cồn Đồng Nai và Nhiên liệu sinh học Dung Quất. Ba nhà máy này có tổng công suất thiết kế 23.300 tấn/tháng, nhưng công suất vận hành chỉ đạt 15.666 tấn/tháng, tương đương 67,2%.
Phụ thuộc lớn vào ethanol nhập khẩu
Khi năng lực sản xuất trong nước chưa đáp ứng nhu cầu, Việt Nam vẫn phải phụ thuộc đáng kể vào ethanol nhập khẩu. Riêng tháng 7, tổng nguồn cung ethanol dự kiến đạt 103.700 m³, trong đó 81.500 m³ từ nhập khẩu và chỉ 22.200 m³ mua trong nước, đồng nghĩa gần 80% nguồn cung dựa vào hàng ngoại.
Bức tranh này được kỳ vọng cải thiện. Bộ Công Thương cho biết dự kiến đến tháng 9/2026 sẽ có thêm một nhà máy đi vào hoạt động, đầu năm 2027 hai nhà máy còn lại sẽ khởi động. Cùng với Nhà máy Sản xuất cồn An Khê, cả nước sẽ có tổng cộng 7 cơ sở sản xuất ethanol. Khi toàn bộ vận hành, tổng công suất ước đạt khoảng 480.000 m³ mỗi năm, đủ đáp ứng gần 50% nhu cầu ethanol phục vụ pha chế xăng E10.
Thách thức cơ cấu của các nhà máy ethanol
Tuy nhiên, các nhà máy ethanol vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Nhà máy Cồn Quảng Nam phụ thuộc hoàn toàn vào ngô nhập khẩu, thiết bị xuống cấp và thiếu vốn. Nhà máy Cồn Đồng Nai gặp trở ngại do các doanh nghiệp xăng dầu chỉ ký hợp đồng ngắn hạn. Nhà máy Dung Quất chưa hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải, áp lực tài chính cao, thiếu vùng nguyên liệu sắn ổn định và cạnh tranh gay gắt với ethanol nhập khẩu giá thấp.
Trước đây, nhiều nhà máy ethanol buộc phải ngừng hoạt động do giá nguyên liệu tăng vượt ngưỡng hòa vốn, thị trường tiêu thụ không đạt kỳ vọng và bất cập trong thiết kế, thi công dự án. Làn sóng đầu tư mạnh giai đoạn 2008–2015, nhưng quy định bắt buộc dùng xăng E5 chỉ có hiệu lực từ 1/6/2016, dẫn đến lệch pha cung cầu.
Điển hình: Nhà máy Ethanol Bình Phước và Dung Quất
Nhà máy Ethanol Bình Phước, tổng vốn đầu tư hơn 84 triệu USD, công suất 100 triệu lít/năm, chỉ vận hành thử ngắn rồi đóng cửa hơn một thập kỷ, ghi nhận lỗ hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Nhà thầu EPC từng tự điều chỉnh thiết kế, cắt giảm công suất. Đến tháng 4/2026, dự án vẫn là tài sản thi hành án, khả năng tái khởi động rất thấp.
Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất, tổng vốn 2.219 tỷ đồng, tạm dừng từ tháng 4/2015 do thua lỗ, sau hơn 10 năm mới khởi động lại vào tháng 1/2026.
Cần cơ chế ổn định đầu ra
Lượng xăng E10 tiêu thụ khoảng 1 tỷ lít/tháng, nhu cầu ethanol phối trộn cần 92.000–100.000 m³/tháng. Khi đầu ra ổn định, doanh nghiệp có thể mở rộng sản xuất, liên kết với nông dân phát triển vùng nguyên liệu. Tuy nhiên, cần cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu mối ưu tiên ethanol nội địa, và doanh nghiệp sản xuất cần kế hoạch tiêu thụ rõ ràng từ các thương nhân lớn. Về dài hạn, các cơ quan quản lý cần hoàn thiện chính sách để ngành ethanol phát triển bền vững.
