Gói tín dụng ưu đãi 220.000 tỉ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đang được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khẩn trương hoàn thiện hướng dẫn, dự kiến công bố lãi suất và thời gian ưu đãi trong tuần tới. Đây là một phần trong nỗ lực tổng lực của Chính phủ nhằm tháo gỡ khó khăn cho khối doanh nghiệp này, vốn chiếm 97-98% tổng số doanh nghiệp cả nước.
Gói tín dụng 220.000 tỉ đồng: Kỳ vọng và thách thức
Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 7 diễn ra ngày 3.8, ông Phạm Thanh Hà, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cho biết các ngân hàng thương mại nhà nước đã đăng ký dành 220.000 tỉ đồng cho chương trình tín dụng ưu đãi hướng tới DNNVV và các lĩnh vực ưu tiên. Hiện NHNN đang xây dựng hướng dẫn cụ thể, mức lãi suất và thời gian ưu đãi dự kiến công bố trong tuần tới.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy DNNVV luôn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn ngân hàng. Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, cho biết qua các phiên đối thoại địa phương của Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026, nhiều doanh nghiệp phản ánh các khoản vay thường có thời hạn ngắn, trong khi đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ, xây dựng nhà xưởng, kho lạnh, trung tâm logistics, chuyển đổi số hoặc chuyển đổi xanh cần thời gian hoàn vốn dài. Khó khăn không chỉ nằm ở lãi suất mà còn ở điều kiện tiếp cận vốn. Nhiều doanh nghiệp có đơn hàng, thị trường và phương án sản xuất khả thi nhưng thiếu tài sản thế chấp, chưa có lịch sử tín dụng đủ dài hoặc chưa đáp ứng tiêu chí thẩm định truyền thống đều bị loại.
Theo báo cáo của FiinGroup về bức tranh tín dụng DNNVV năm 2025, chỉ khoảng 9,3% DNNVV tiếp cận được vốn vay, trong khi con số này ở nhóm doanh nghiệp lớn là hơn 56%. Đáng chú ý, có 70% doanh nghiệp nhỏ thuộc nhóm rủi ro trung bình đến cao, trong khi 60% doanh nghiệp lớn thuộc nhóm rủi ro thấp. Năm 2025, rủi ro của DNNVV đã phục hồi, chỉ còn khoảng 40% thuộc nhóm rủi ro cao đến rất cao so với gần 60% giai đoạn 2022-2024. Có 30% DNNVV hoạt động trên 5 năm và rủi ro ở mức trung bình và thấp nhưng chưa tiếp cận được vốn vay.
Giải quyết "3 khó" của DNNVV
Ngoài hỗ trợ vốn, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính nghiên cứu giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với DNNVV, sớm trình Quốc hội sửa luật Thuế TNDN, áp dụng ngay trong năm nay. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung cá nhân, hộ kinh doanh vào phạm vi điều chỉnh của dự án luật Phát triển DNNVV, tạo cơ chế khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, nhất là mô hình doanh nghiệp một chủ.
Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam, phân tích nước ta có gần 1 triệu DNNVV, chiếm 97-98% tổng số doanh nghiệp, là cộng đồng rất lớn, đóng góp tích cực cho kinh tế. Tuy nhiên, DNNVV chưa có tích lũy nhiều về vốn, tri thức, công nghệ; quy mô nhỏ, số vốn ít (trên 90% có quy mô dưới 10 tỉ đồng), năng lực huy động và hấp thụ vốn thấp. Một bộ phận đang chật vật với "3 khó": khó tiếp cận vốn, khó tiếp cận đất đai mặt bằng, và khó thích ứng với thủ tục hành chính.
"Đặc biệt, thời điểm hiện nay, tình hình bất ổn của kinh tế thế giới đang có những tác động đáng kể đến nguồn cung và hoạt động giao thương với nước ngoài của cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có khối DNNVV. Có những doanh nghiệp phát triển, nhưng cũng có những công ty phải rời khỏi thị trường. Vì vậy rất cần có các chính sách hỗ trợ của nhà nước để DNNVV lớn hơn", ông Thân nhấn mạnh.
Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, nhìn nhận DNNVV khó tiếp cận vốn vay ngân hàng là câu chuyện tồn tại hàng chục năm qua. Rào cản lớn nhất là thiếu tài sản bảo đảm. Thêm vào đó, kế hoạch kinh doanh, phương án tài chính chưa rõ ràng để chứng minh khả năng hoàn vốn, trong khi vốn ngân hàng huy động từ người dân nên phải đảm bảo thu hồi được. "Tất cả những yếu tố trên cộng lại dẫn đến ngân hàng đánh giá tín nhiệm khối doanh nghiệp này có độ rủi ro cao nên một là từ chối cho vay, còn không thì cũng tính lãi suất vay cao để bù đắp rủi ro", ông Xoa phân tích.
Để gói tín dụng 220.000 tỉ đồng triển khai hiệu quả, luật sư Xoa cho rằng cả ngân hàng và doanh nghiệp đều phải thay đổi. Doanh nghiệp phải cải thiện, minh bạch tài chính, lập kế hoạch kinh doanh rõ ràng. Ngân hàng nên nới lỏng tiêu chí đánh giá rủi ro, đặc biệt giảm yêu cầu quá nặng về tài sản bảo đảm để doanh nghiệp nhỏ có thể đáp ứng được điều kiện vay.
Đề xuất giảm thuế, nâng quy mô DNNVV
Luật sư Trần Xoa đề xuất nghiên cứu giảm thuế suất TNDN xuống khoảng 10% đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, thay vì các mức ưu đãi 15% và 17% hiện nay. Tuy nhiên, chuyên gia này cũng lưu ý nếu doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả thì giảm thuế cũng không giải quyết căn bản. Điều doanh nghiệp cần nhất vẫn là có đơn hàng, có đầu ra và tiếp cận được vốn. Nhà nước cần tạo điều kiện để DNNVV tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI cũng như các dự án đầu tư công, bắt đầu từ những hạng mục nhỏ, vai trò nhà thầu phụ hoặc cung ứng sản phẩm, dịch vụ.
Đồng thời, luật sư Trần Xoa đề xuất dự thảo luật Hỗ trợ DNNVV cần nâng các ngưỡng về quy mô doanh nghiệp: số lao động bình quân năm tối đa 300 người, tổng doanh thu không quá 400 tỉ đồng và tổng nguồn vốn không quá 150 tỉ đồng. Việc điều chỉnh này nhằm phù hợp với thực tế phát triển, mở rộng đối tượng được hưởng chính sách.
Ông Nguyễn Văn Thân kiến nghị Quốc hội sửa đổi luật Hỗ trợ DNNVV, đổi mới cách thức hoạt động của Quỹ hỗ trợ DNNVV, vốn đã được thành lập nhưng doanh nghiệp khó khai thác. Ông cũng đề xuất nghiên cứu thành lập ngân hàng số để giải quyết hai vấn đề: cho vay tín chấp dựa trên định danh, lịch sử tín dụng, và chi phí vận hành thấp, giúp lãi suất thấp hơn. Ngoài ra, nhà nước nên dành 30% đầu tư công cho DNNVV, thanh toán trực tiếp theo giá đấu thầu, tạo việc làm và là tiền đề để doanh nghiệp mới nhận ưu đãi như 3 năm miễn thuế TNDN, người lao động được 2 năm miễn thuế thu nhập cá nhân, 4 năm tiếp theo giảm 50%.
Đổi mới phương pháp thẩm định tín dụng
TS Nguyễn Quốc Việt dẫn số liệu từ Cục Thống kê cho thấy 7 tháng năm 2026, số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là 155.300, tăng 7,6% so với cùng kỳ năm trước; bình quân một tháng có 22.200 doanh nghiệp rút khỏi thị trường. "Dù vẫn thấp hơn số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động nhưng đây vẫn là con số rất cao. Điều này cho thấy các doanh nghiệp nói chung, trong đó phần lớn là DNNVV vẫn đối diện nhiều khó khăn", ông Việt nói.
TS Nguyễn Quốc Việt đề xuất Chính phủ xem xét giảm mạnh thuế TNDN và thuế thu nhập cá nhân, không chỉ giãn thời gian nộp. Đồng thời, nâng ngưỡng chịu thuế cho hộ kinh doanh lên cao hơn mức 1 tỉ đồng hiện nay và mở rộng cho cả doanh nghiệp siêu nhỏ. Việc giảm thuế thu nhập cá nhân sẽ giúp người lao động có thêm tiền để mua sắm, tăng sức mua, tạo đầu ra cho DNNVV.
Phương pháp thẩm định tín dụng cần được đổi mới theo hướng tăng đánh giá dựa trên dòng tiền, hợp đồng đầu ra, đơn hàng, dữ liệu thuế, lịch sử thanh toán, tài sản trí tuệ và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Đối với doanh nghiệp cung ứng cho tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI, ngân hàng có thể cho vay dựa trên hợp đồng và dòng tiền của chuỗi. Điều này vừa giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp, vừa giúp doanh nghiệp nâng cấp máy móc, tiêu chuẩn và năng lực quản trị.
Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả của các quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV. Cơ chế bảo lãnh cần quy định rõ tỷ lệ chia sẻ rủi ro giữa nhà nước, quỹ bảo lãnh, ngân hàng và doanh nghiệp; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tránh tình trạng quỹ đã thành lập nhưng số doanh nghiệp được bảo lãnh và giải ngân còn hạn chế.
