Áp lực thuế và nhu cầu mở rộng thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp
Từ đầu năm 2026, việc chấm dứt cơ chế thuế khoán đã tạo ra áp lực lớn về sổ sách và hóa đơn, khiến nhiều hộ kinh doanh có doanh thu cao phải cân nhắc việc "lên đời" thành doanh nghiệp. Điều này không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững trong bối cảnh kinh tế ngày càng minh bạch và chuyên nghiệp.
Trường hợp điển hình: Cửa hàng đồ gia dụng tại Hà Nội
Ông Trần Văn Minh, chủ một cửa hàng đồ gia dụng và điện tử tại Hà Đông, Hà Nội, là một ví dụ điển hình. Với doanh thu năm 2025 đạt khoảng 6 tỷ đồng, tương đương hơn 500 triệu đồng mỗi tháng, và 5 lao động thường xuyên, cửa hàng của ông hiện hoạt động theo mô hình hộ kinh doanh nộp thuế khoán. Tuy nhiên, từ năm 2026, ông Minh bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc chuyển đổi sang doanh nghiệp.
Theo ông Minh, doanh thu tăng cao kéo theo nhu cầu hóa đơn từ đối tác ngày càng lớn, đặc biệt với các giao dịch online chủ yếu qua chuyển khoản. Điều này khiến công tác quản lý sổ sách trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Ông chia sẻ: "Nếu tiếp tục là hộ kinh doanh kê khai, chúng tôi vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và đáp ứng yêu cầu chứng từ chặt chẽ. Trong khi đó, chuyển sang doanh nghiệp siêu nhỏ sẽ giúp tôi hạch toán chi phí hiệu quả hơn, ký kết hợp đồng dài hạn, tiếp cận nguồn tín dụng dễ dàng và được hưởng ưu đãi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong những năm đầu."
Tuy nhiên, ông Minh cũng bày tỏ lo ngại về năng lực quản trị, kế toán và nhân sự khi chuyển đổi. "Nhưng nếu không thay đổi, cửa hàng sẽ rất khó mở rộng và tham gia sâu vào các kênh bán lẻ hiện đại", ông nhấn mạnh.
Xu hướng chuyển đổi và lợi ích rõ rệt
Không chỉ ông Minh, nhiều hộ kinh doanh có doanh thu lớn khác cũng đang đứng trước bài toán nan giải: tiếp tục mô hình cũ hay chuyển sang doanh nghiệp. Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng tại Đại học Nguyễn Trãi, cho biết từ năm nay, khi hóa đơn và chứng từ trở thành chuẩn mực bắt buộc, các mô hình như doanh nghiệp siêu nhỏ hay công ty TNHH một thành viên mang lại lợi thế vượt trội.
"Họ sẽ dễ dàng mở rộng quy mô, tiếp cận vốn, thuận lợi trong việc ký kết hợp đồng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng chính thống", ông Huy nhận định. Ông cũng dự báo làn sóng "lên đời" doanh nghiệp sẽ diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng mỗi năm.
Theo số liệu từ Bộ Tài chính, đến cuối năm 2025, cả nước có khoảng 3-4 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định. Tuy nhiên, số thu từ khu vực này chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước. Hạn chế lớn nhất của các hộ kinh doanh là quy mô manh mún, thiếu sự chuẩn hóa trong quản trị và dữ liệu.
So sánh quyền lợi và nghĩa vụ thuế
Để hiểu rõ hơn về sự khác biệt, dưới đây là bảng so sánh quyền lợi và nghĩa vụ thuế giữa doanh nghiệp và hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng mỗi năm:
- Tư cách pháp nhân: Doanh nghiệp có, hộ kinh doanh không.
- Sổ sách kế toán: Cả hai đều phải có.
- Hóa đơn điện tử: Bắt buộc cho cả hai.
- Kê khai thuế: Định kỳ hàng tháng hoặc quý cho cả hai.
- Thuế VAT: Doanh nghiệp có thể khấu trừ hoặc nộp trực tiếp; hộ kinh doanh nộp trực tiếp theo tỷ lệ ngành.
- Thuế thu nhập cá nhân: Doanh nghiệp tính theo lợi nhuận với thuế suất 17%; hộ kinh doanh tính theo doanh thu trừ chi phí với tỷ lệ 17%.
- Báo cáo tài chính: Bắt buộc với doanh nghiệp, không bắt buộc với hộ kinh doanh.
- Trách nhiệm pháp lý: Doanh nghiệp chịu trách nhiệm hữu hạn; hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn.
Ý kiến chuyên gia và hỗ trợ từ chính sách
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, nhấn mạnh việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp là một "tính toán khôn ngoan". Mô hình công ty giúp chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn, trong khi chủ hộ kinh doanh phải đối mặt với rủi cao hơn. "Khi doanh nghiệp tuyên bố phá sản, trách nhiệm nợ chấm dứt. Ngược lại, chủ hộ kinh doanh có thể mất toàn bộ tài sản và gánh nợ lâu dài", ông Đức giải thích.
Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, ông Nguyễn Quang Huy đề xuất các cơ quan quản lý cần cung cấp công cụ phần mềm kế toán và khai thuế đơn giản, đồng thời đào tạo về quản trị dòng tiền. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo kỹ năng số và khai thác kênh thương mại điện tử để giúp các hộ kinh doanh mở rộng thị trường.
Về phía chính sách, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sửa đổi được thông qua cuối năm 2025 đã cho phép miễn thuế này trong 2 năm đầu đối với doanh nghiệp thành lập mới từ hộ kinh doanh. Theo Cục Thuế, năm ngoái đã có hơn 3.200 hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp, phản ánh xu hướng tích cực trong việc thúc đẩy kinh tế cá thể phát triển chuyên nghiệp hơn.
Nhìn chung, việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp không chỉ là giải pháp tức thời trước áp lực thuế mà còn là cơ hội để mở rộng quy mô, tăng cường minh bạch và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong dài hạn.
