Ngành xây dựng Việt Nam đang chứng kiến nghịch lý: doanh thu tăng trưởng ấn tượng nhưng lợi nhuận của các nhà thầu lớn lại sụt giảm mạnh. Theo báo cáo tài chính quý IV niên độ 2026 (từ 1/4 đến 30/6/2026) của CTCP Xây dựng Coteccons (HoSE: CTD), doanh thu thuần đạt 10.471 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ, biên lợi nhuận gộp cải thiện từ 2,5% lên 4,4%. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 146 tỷ đồng, giảm 25,5% do chi phí tài chính tăng gần 54% lên khoảng 134 tỷ đồng, chi phí bán hàng tăng hơn 28%, và chi phí quản lý doanh nghiệp tăng vọt lên 271 tỷ đồng (cùng kỳ âm 22 tỷ đồng).
Chi phí bào mòn lợi nhuận của các nhà thầu lớn
Theo Coteccons, nguyên nhân chính đến từ chi phí dịch vụ thuê ngoài tăng thêm 30,6 tỷ đồng, tương đương 93% so với cùng kỳ, do mở rộng sử dụng dịch vụ quản lý, vận hành và hỗ trợ kinh doanh. Xu hướng tương tự cũng diễn ra tại CTCP Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (UPCoM: HBC). Trong quý II/2026, doanh thu thuần của Hòa Bình đạt 1.946 tỷ đồng, tăng gấp đôi cùng kỳ, biên lợi nhuận gộp cải thiện từ 6,5% lên 11,4%. Tuy nhiên, doanh thu tài chính giảm 65%, thu nhập khác lao dốc từ 138 tỷ đồng xuống chưa đầy 10 tỷ đồng, trong khi chi phí tài chính và bán hàng đều tăng, khiến lãi sau thuế chỉ còn gần 19 tỷ đồng, giảm 55%.
Trong khi đó, Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam - Vinaconex (HoSE: VCG) ghi nhận doanh thu thuần quý II đạt 3.843 tỷ đồng, giảm 12% so với cùng kỳ, kéo lợi nhuận sau thuế xuống còn khoảng 228 tỷ đồng, thấp hơn 30%. Nguyên nhân chủ yếu là doanh thu thuần và tỷ suất lợi nhuận gộp cùng suy giảm, khiến lợi nhuận gộp giảm 212 tỷ đồng (tương đương khoảng 38%). Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp cũng tăng thêm 41 tỷ đồng và 93 tỷ đồng.
Bức tranh lũy kế 6 tháng vẫn tích cực nhờ nền tảng quý I
Dù quý II đi xuống, lũy kế 6 tháng đầu năm của Vinaconex vẫn tích cực nhờ quý I khởi sắc. Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu 7.268 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 597 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ và hoàn thành gần 58% kế hoạch năm. Coteccons khép lại niên độ 2026 (1/7/2025-30/6/2026) với doanh thu thuần gần 34.340 tỷ đồng, tăng hơn 38%, lợi nhuận sau thuế hơn 788 tỷ đồng, tăng 73%, vượt kế hoạch doanh thu. Hòa Bình có doanh thu lũy kế 6 tháng đạt 3.268 tỷ đồng, gần gấp đôi cùng kỳ, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ đạt gần 42 tỷ đồng, giảm 19%, mới hoàn thành khoảng 33% mục tiêu doanh thu và gần 17% chỉ tiêu lợi nhuận.
Vincons hưởng lợi từ làn sóng đại dự án
Trong bối cảnh chung ảm đạm, Vincons - tổng thầu thuộc hệ sinh thái Vingroup - nổi bật với sự bứt phá. Dù không công bố báo cáo tài chính riêng, báo cáo hợp nhất quý II/2026 của CTCP Vinhomes (HoSE: VHM) cho thấy mảng tổng thầu xây dựng, tư vấn thiết kế và giám sát thi công mang về 8.704 tỷ đồng doanh thu, tăng gấp đôi cùng kỳ, chủ yếu từ Vincons. Thành lập năm 2018, do Vinhomes sở hữu 100% vốn, Vincons là tổng thầu chính cho các dự án của Vingroup, tăng tốc mạnh từ cuối năm 2025 khi Vingroup triển khai hàng loạt đại dự án trên cả nước. Tháng 7/2026, Vincons công bố đội ngũ khoảng 100.000 công nhân cơ hữu, trở thành một trong những tổng thầu có quy mô nhân sự lớn nhất Việt Nam.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng của Vincons là trường hợp đặc thù khi được hậu thuẫn bởi nguồn việc lớn từ hệ sinh thái Vingroup. Bức tranh chung của ngành xây dựng vẫn chịu nhiều áp lực, đặc biệt là biến động giá nguyên vật liệu. Theo báo cáo ngành xây dựng của MB Securities, kể từ đầu năm, các nhà thầu đối mặt với chi phí đầu vào tăng mạnh khi giá cát, đá xây dựng và thép đồng loạt leo thang, cùng chi phí vận chuyển gia tăng sau biến động địa chính trị tại Trung Đông. Cụ thể, giá thép xây dựng hiện cao hơn khoảng 12% so với đầu năm và tăng khoảng 10% so với cùng kỳ, trong khi giá cát xây dựng tăng khoảng 15% do thiếu hụt nguồn cung.
Áp lực chi phí và triển vọng năm 2027
Dù nhiều hợp đồng xây dựng có cơ chế chia sẻ chênh lệch giá với chủ đầu tư, các chuyên gia cho rằng biên lợi nhuận của doanh nghiệp xây lắp vẫn chịu sức ép đáng kể trong năm nay. Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), cho biết nhiều dự án đầu tư công đang gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu do tổng mức đầu tư và đơn giá chưa theo kịp diễn biến thị trường. Định mức nhân công trong nhiều dự án hiện chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi doanh nghiệp phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng mỗi ngày công cho nhiều lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do các địa phương công bố cũng thấp hơn giá mua thực tế khoảng 15-20%, khiến không ít gói thầu trở nên kém hấp dẫn, thậm chí nhà thầu có nguy cơ thua lỗ nếu trúng thầu.
Dù vậy, triển vọng ngành được kỳ vọng cải thiện từ năm 2027. MB Securities dự báo biên lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp xây lắp sẽ ổn định hơn khi đơn giá trúng thầu dần phản ánh đầy đủ chi phí đầu vào. Việc nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như cao tốc Bắc - Nam mở rộng bước vào giai đoạn triển khai sẽ giúp các doanh nghiệp duy trì khối lượng công việc và tạo dư địa tăng trưởng trong những năm tới.
