Doanh nghiệp sắp được tự quyết giá xăng dầu theo dự thảo mới
Trong một động thái được đánh giá là mang tính đột phá, dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu lần thứ 10 đang đề xuất chuyển mạnh sang cơ chế thị trường. Theo đó, các doanh nghiệp sẽ được trao quyền tự quyết định giá bán xăng dầu, thay vì phải tuân theo cơ chế điều hành theo chu kỳ như hiện hành.
Cơ chế định giá mới linh hoạt hơn
Theo nội dung dự thảo, giá bán buôn và bán lẻ xăng dầu sẽ do thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối tự quyết định. Việc định giá này được thực hiện trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật về giá và công thức tính giá được quy định cụ thể trong nghị định.
Đây được xem là thay đổi căn bản so với cơ chế hiện hành, khi giá xăng dầu vẫn đang được cơ quan quản lý nhà nước điều hành theo từng chu kỳ nhất định. Công thức tính giá mới sẽ dựa trên tổng hợp các yếu tố bao gồm: giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế.
Trong đó, các yếu tố như giá mua và chi phí tạo nguồn sẽ phản ánh trực tiếp biến động của thị trường. Chi phí kinh doanh định mức sẽ được Nhà nước công bố làm cơ sở tham chiếu. Đặc biệt, phần lợi nhuận không còn bị ấn định cứng mà do doanh nghiệp chủ động xác định, thể hiện rõ hơn quyền tự chủ trong hoạt động kinh doanh.
Các biện pháp kiểm soát và bình ổn thị trường
Mặc dù trao quyền định giá cho doanh nghiệp, dự thảo vẫn thiết kế các "van kiểm soát" để bảo đảm ổn định thị trường. Cụ thể:
- Giá bán lẻ tại các cửa hàng thuộc hệ thống phân phối không được vượt quá mức giá do thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối công bố.
- Cho phép điều chỉnh linh hoạt giá tại các khu vực có điều kiện đặc thù như xa cảng, xa kho hoặc phát sinh chi phí vận chuyển cao.
- Mức điều chỉnh giá tại các khu vực đặc thù không được vượt quá 2% so với giá công bố cùng thời điểm.
Sau mỗi lần điều chỉnh giá, doanh nghiệp phải thực hiện kê khai và gửi cơ quan quản lý, đồng thời kết nối dữ liệu với Bộ Công Thương để phục vụ công tác giám sát.
Cơ chế bình ổn giá được thiết kế lại
Dự thảo cũng thiết kế lại cơ chế bình ổn giá theo Luật Giá. Theo đó, Nhà nước sẽ không can thiệp thường xuyên vào giá cả thị trường. Tuy nhiên, trong trường hợp thị trường biến động bất thường, ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan đánh giá và báo cáo Chính phủ để áp dụng các biện pháp bình ổn phù hợp.
Nghĩa vụ dự trữ và minh bạch thông tin
Dự thảo lần thứ 10 nhấn mạnh nghĩa vụ dự trữ nhằm bảo đảm nguồn cung của thương nhân đầu mối. Theo quy định mới:
- Thương nhân đầu mối phải duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng.
- Mức dự trữ này được tính theo sản lượng tiêu thụ bình quân của năm trước liền kề.
- Nghĩa vụ dự trữ trở thành tiêu chí pháp lý gắn trực tiếp với quyền kinh doanh.
Một điểm mới đáng chú ý khác là yêu cầu minh bạch và số hóa dữ liệu trong quản lý. Dự thảo quy định các thương nhân phải kết nối hệ thống với cơ quan quản lý để cung cấp dữ liệu về:
- Tồn kho
- Nhập - xuất hàng hóa
- Giá bán
Đối với các doanh nghiệp đã được cấp phép trước đó, việc kết nối phải hoàn thành trong thời hạn 24 tháng kể từ khi nghị định có hiệu lực. Quy định này được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến thị trường theo thời gian thực, từ đó có những điều chỉnh kịp thời khi cần thiết.
Việc chuyển đổi sang cơ chế thị trường trong định giá xăng dầu được xem là bước đi quan trọng trong tiến trình cải cách kinh tế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát huy tính chủ động trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời vẫn bảo đảm được sự ổn định chung của thị trường năng lượng quốc gia.
