Doanh nghiệp nhỏ đối mặt thách thức: Thiếu đơn hàng, vốn và năng suất thấp
Theo khảo sát mới nhất vào cuối năm 2025 của Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HUBA), thực trạng kinh doanh đang phơi bày nhiều điểm yếu cố hữu ở các doanh nghiệp nhỏ. Cụ thể, khoảng 50% số doanh nghiệp được hỏi thiếu đơn hàng mới; 56% phản ánh giá nguyên liệu đầu vào tăng cao; 40% ghi nhận nhu cầu tiêu dùng suy giảm; và khoảng 40% khác thiếu vốn kinh doanh. Những con số này cho thấy môi trường kinh doanh hiện nay càng làm lộ rõ các nhược điểm nội tại của doanh nghiệp nhỏ.
Những hạn chế nội tại và rào cản bên ngoài
Phần lớn doanh nghiệp nhỏ hoạt động trong những ngành nghề có năng suất thấp như thương mại nhỏ lẻ, dịch vụ ăn uống, lương thực, thực phẩm, và thời trang. Họ thường được xem là mắt xích yếu nhất và có tỷ lệ lợi nhuận thấp nhất trong chuỗi giá trị. Đây là hệ quả tất yếu từ những hạn chế nội tại như công nghệ lạc hậu, kỹ năng lao động đơn giản. Nếu không cải thiện được năng suất và giá trị gia tăng, doanh nghiệp nhỏ sẽ mãi "chìm" trong phân khúc thị trường thấp.
Theo đánh giá của các chuyên gia, những điểm yếu đó là nguyên nhân cơ bản khiến phần lớn doanh nghiệp nhỏ còn ở tình trạng mong manh, bấp bênh. Bên cạnh đó, họ thường đối mặt khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng, đất đai, và nhân lực chất lượng cao. Nhiều cuộc khảo sát chỉ ra rằng phần lớn doanh nghiệp nhỏ phá sản là do khó tiếp cận thị trường, thiếu vốn tín dụng và lao động có tay nghề cao.
Dù môi trường kinh doanh đã được cải thiện, vẫn còn những rào cản "ngầm" như chi phí không chính thức và thủ tục hành chính phức tạp, làm tăng chi phí kinh doanh và giảm sức cạnh tranh. Đáng lo ngại hơn, dự báo trong năm 2026, các doanh nghiệp nhỏ có nguy cơ cao đối mặt với nhiều biến động bất lợi về chi phí, thị trường, và chính sách thuế.
Hướng đến chuẩn mực quốc tế và giải pháp pháp lý
Chuyên gia kinh tế Huỳnh Thị Mỹ Nương, lãnh đạo một công ty tư vấn phát triển doanh nghiệp, chia sẻ rằng nhiều doanh nghiệp nhỏ có tiềm năng nhưng đang gặp thách thức trong chuỗi cung ứng nội địa. "Do nội lực còn yếu nên bản thân các doanh nghiệp nhỏ vẫn khó bứt phá. Chất keo kết dính họ lại với nhau trong chuỗi cung ứng vẫn chưa bền vững mà chỉ là những liên kết ngắn hạn", bà Nương nhấn mạnh.
Theo bà Nương, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng không phải tất cả đều thuận lợi đi vào thực tiễn. Do đó, bản thân các doanh nghiệp nhỏ phải kiên nhẫn, nhận thức được thuận lợi và khó khăn để ngày càng hoàn thiện. "Có những doanh nghiệp nhỏ hay đòi hỏi chính sách hỗ trợ nhưng lại không chịu cập nhật, thích ứng những quyết sách mới, dẫn tới bỏ lỡ cơ hội", bà cho biết thêm.
Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Xuất nhập khẩu tỉnh Đồng Nai, cho rằng nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ đã nhận thức được vai trò của yếu tố pháp lý. Tuy nhiên, họ cần tăng tính kỷ luật trong tổ chức sản xuất-kinh doanh và khắc phục nhược điểm để thích ứng với cơ hội mới. Doanh nghiệp cần gắn với năng lực tài chính thực tế, quản trị dòng tiền, cập nhật quy định thuế mới, và tối ưu chi phí hợp pháp.
Bà Nguyễn Thị Cẩm Chi, chuyên gia tư vấn về phát triển bền vững, nhấn mạnh rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tuân thủ pháp luật trong nước là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nhỏ bước ra thị trường quốc tế. "Để đi ra được 'biển lớn', các doanh nghiệp cần có 'hộ chiếu' phù hợp là sự minh bạch tài chính, thuế và pháp lý", bà Chi nói.
Ông Lâm Hoàng Quân, chuyên gia đào tạo các tiêu chuẩn quốc tế, cảnh báo rằng thiếu minh bạch đồng nghĩa với nguy cơ bị từ chối hàng hóa, mất cơ hội xuất khẩu, hoặc khủng hoảng truyền thông. Do đó, doanh nghiệp nhỏ nên chú trọng kiểm soát đầu vào, áp dụng thực hành tốt, và tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật. Hợp tác với bên thứ ba độc lập, có uy tín để củng cố niềm tin với nhà thu mua và người tiêu dùng là cần thiết.
Vấn đề đất đai và đề xuất cải cách
Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Phước Hưng chỉ ra rằng hiện quỹ đất của thành phố còn nhiều, nhưng chính sách sử dụng đất chưa phù hợp và thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất sang sản xuất-kinh doanh rất khó khăn. Điều này dẫn đến nghịch lý: đất bỏ hoang khá nhiều, trong khi doanh nghiệp và người dân chờ đợi xin phép, không kích thích sản xuất-kinh doanh.
Ông Hưng đề xuất thành phố cần đẩy nhanh thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, cấp phép xây dựng, và cho phép người dân, doanh nghiệp khai thác đất hiệu quả hơn. Đối với đất trong quy hoạch dự án chưa triển khai hoặc đất nông nghiệp sử dụng không hiệu quả, nên cho phép khai thác ngắn hạn với cam kết tháo dỡ khi dự án được triển khai.
Nhìn chung, các doanh nghiệp nhỏ cần nỗ lực vượt qua thách thức bằng cách cải thiện năng suất, tuân thủ pháp luật, và hướng tới chuẩn mực quốc tế để phát triển bền vững trong tương lai.
