Tại phiên thảo luận về giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh, làm chủ công nghệ và hội nhập chuỗi giá trị cho doanh nghiệp tư nhân, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, đã chia sẻ những số liệu đáng chú ý từ báo cáo KTTN năm 2025. Theo đó, trong hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, 96,6% là doanh nghiệp tư nhân, trong đó hơn 80% có quy mô dưới 50 lao động và hơn 70% có vốn dưới 10 tỉ đồng. Điều này khiến các đơn vị khó tích lũy vốn, khó mở rộng quy mô và chậm cải thiện năng suất.
Bài toán đầu ra và tiếp cận tín dụng
Ông Tuấn chỉ rõ nhiều thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt, đặc biệt là bài toán đầu ra. Hơn 60% doanh nghiệp coi việc tìm kiếm khách hàng là trở ngại lớn nhất, cho thấy sức ép khắc nghiệt từ thị trường đang lấn át các nút thắt hành chính truyền thống khác. Bên cạnh đó, tiếp cận tín dụng cũng là điểm nghẽn lớn.
Nguyên nhân doanh nghiệp chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng
Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, cho biết Việt Nam đã thu hút nhiều doanh nghiệp FDI trong các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn này vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chính là khoảng cách lớn về năng lực giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI. Ngoài ra, năng lực tự chủ về công nghiệp hỗ trợ còn hạn chế khiến nền kinh tế phải nhập khẩu khối lượng lớn linh kiện, phụ tùng và nguyên vật liệu đầu vào. Hiện tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành công nghiệp chủ lực vẫn ở mức khiêm tốn.
Đại diện Bộ Công Thương cho biết, thời gian tới sẽ tập trung triển khai các giải pháp thúc đẩy nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao, hoàn thiện hạ tầng thử nghiệm và kiểm định, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp. Mục tiêu là từng bước chuyển dịch mô hình sản xuất từ gia công, lắp ráp sang làm chủ công nghệ, vật liệu, linh kiện và năng lực thiết kế.
Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn tiếp tục coi FDI là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, nhưng theo hướng chọn lọc hơn. Ông Quân nhấn mạnh: 'Xây dựng nền công nghiệp tự chủ không có nghĩa là đóng cửa hay khép kín nền kinh tế. Tự chủ là để nâng cao năng lực nội tại, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và nâng cao sức chống chịu trước các biến động của kinh tế thế giới.'
Thị trường vốn phát triển chưa tương xứng
Ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê - ổn định tiền tệ tài chính (Ngân hàng Nhà nước), cho biết tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam hiện thuộc nhóm cao nhất thế giới trong số các nền kinh tế đang phát triển. Trong khi đó, thị trường vốn vẫn chưa phát triển tương xứng, khiến gánh nặng cung ứng vốn cho nền kinh tế chủ yếu dồn lên hệ thống ngân hàng.
Đến cuối năm 2025, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 1,2 triệu tỉ đồng, tương đương 9% GDP; vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10 triệu tỉ đồng, bằng 78% GDP. Các con số này cho thấy nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng.
Ông Hà nhấn mạnh: 'Tín dụng đang phải đảm nhận vai trò quá lớn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế, đặc biệt là vốn trung và dài hạn.' Ông lưu ý đây là yếu tố tiềm ẩn nhiều rủi ro về thanh khoản và kỳ hạn, bởi nguồn vốn huy động của các tổ chức tín dụng chủ yếu là ngắn hạn nhưng phải đáp ứng nhu cầu vay trung và dài hạn ngày càng lớn của doanh nghiệp và nền kinh tế.
Để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng, đại diện Ngân hàng Nhà nước cho rằng cần đẩy mạnh thu hút các dòng vốn chất lượng cao từ bên ngoài thông qua đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp và các khoản vay nước ngoài. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để bổ sung vốn cho phát triển kinh tế giai đoạn 2025 - 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.
