Chuyển đổi xanh đang đặt ra những yêu cầu mới đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các rào cản thương mại xanh ngày càng gia tăng. Phát biểu tại hội thảo “Ứng dụng nền tảng số trong kiểm kê khí nhà kính và quản trị phát thải cho doanh nghiệp Việt Nam” diễn ra sáng 12/6 tại Hà Nội, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Cần khung pháp lý thực hiện giảm phát thải carbon
Theo ông Phạm Đức Nghiệm, cùng với chuyển đổi số, xu hướng tăng trưởng xanh và phát triển bền vững đang mở ra không gian phát triển mới cho cộng đồng doanh nghiệp. Ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp nâng cao năng lực quản trị mà còn tạo điều kiện tiếp cận các nguồn lực đầu tư xanh, thị trường mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. “Trong thời gian tới, các nền tảng số và công cụ công nghệ sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tiếp cận nguồn lực phát triển xanh và mở rộng cơ hội tham gia thị trường quốc tế”, ông nhấn mạnh.
Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Lương Quang Huy, Trưởng Phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozone, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý về quản lý phát thải khí nhà kính sau khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực. Năm 2022 có 1.912 cơ sở thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính, đến năm 2024 con số này đã tăng lên 2.166 cơ sở. Đồng thời, Việt Nam đang triển khai lộ trình xây dựng và thí điểm thị trường carbon trong nước đối với các ngành phát thải lớn như nhiệt điện, thép và xi-măng.
Theo ông Huy, trong bối cảnh các rào cản thương mại xanh gia tăng, đặc biệt là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng yêu cầu pháp lý trong nước mà còn phải chứng minh năng lực quản lý phát thải và minh bạch dữ liệu carbon để duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Số hóa quy trình kiểm kê khí nhà kính
Mặc dù nhận thức về phát triển bền vững ngày càng được nâng cao, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Ông Bùi Lâm Anh, Giám đốc Phát triển sản phẩm Lead On GHG, cho biết thách thức lớn nhất nằm ở dữ liệu. Thông tin phục vụ kiểm kê phát thải thường phân tán ở nhiều bộ phận như kế toán, sản xuất, vận hành hay quản lý năng lượng, khiến quá trình tổng hợp mất nhiều thời gian và nguồn lực. Chi phí thuê tư vấn, xây dựng báo cáo theo phương thức truyền thống còn khá cao, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều doanh nghiệp chỉ thực hiện kiểm kê theo từng đợt hoặc theo yêu cầu của khách hàng, chưa xây dựng được hệ thống quản lý phát thải liên tục.
“Đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hiện chưa có bộ phận chuyên trách về quản lý phát thải hoặc kiểm kê khí nhà kính. Vì vậy họ thường phải thuê chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn hỗ trợ, dẫn đến chi phí cao và thời gian triển khai kéo dài”, ông Bùi Lâm Anh chia sẻ.
Xuất phát từ thực tế đó, Lead On GHG đã phát triển nền tảng quản lý phát thải tập trung trên hạ tầng điện toán đám mây, cho phép doanh nghiệp lưu trữ tập trung dữ liệu vận hành, tự động tính toán lượng phát thải và xây dựng các báo cáo khí nhà kính, báo cáo ESG theo yêu cầu của cơ quan quản lý cũng như đối tác quốc tế. Theo ông Bùi Lâm Anh, trước đây để hoàn thành một báo cáo phát thải, doanh nghiệp có thể mất từ 3-6 tháng để thu thập dữ liệu, làm việc với chuyên gia tư vấn và tổng hợp kết quả. Khi ứng dụng nền tảng số, dữ liệu có thể được nhập trực tiếp hoặc kết nối tự động từ các hệ thống quản trị hiện có, quá trình tính toán và xuất báo cáo được thực hiện gần như tức thời.
Kết quả triển khai thực tế tại hơn 120 doanh nghiệp cho thấy các giải pháp số có thể giúp giảm tới 50% chi phí liên quan đến hoạt động quản lý phát thải và rút ngắn khoảng 90% thời gian dành cho công tác kiểm kê, tổng hợp dữ liệu và lập báo cáo. Không chỉ dừng lại ở kiểm kê khí nhà kính, nền tảng còn hỗ trợ doanh nghiệp quản lý tiêu thụ năng lượng, theo dõi mức sử dụng nhiên liệu, điện năng và đánh giá hiệu quả vận hành tại từng khu vực sản xuất, qua đó phát hiện các cơ hội tối ưu chi phí và giảm phát thải.
Dữ liệu phát thải trở thành lợi thế cạnh tranh mới
Theo các chuyên gia, xu hướng giảm phát thải hiện nay đang lan tỏa mạnh mẽ từ các tập đoàn đa quốc gia xuống toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu. Bà Lê Vy, Trưởng đại diện Comtest Group Việt Nam, cho biết các nhà mua hàng quốc tế hiện không chỉ đánh giá chất lượng sản phẩm hay năng lực giao hàng mà còn yêu cầu doanh nghiệp cung cấp báo cáo phát thải khí nhà kính trên toàn bộ chuỗi cung ứng. “Các nhà mua hàng không chỉ kiểm tra lượng phát thải tại nhà máy chính mà còn yêu cầu các nhà cung cấp cấp 1, cấp 2, cấp 3 và các đơn vị liên quan trong chuỗi cung ứng cũng phải có các báo cáo phát thải tương tự”, bà Lê Vy cho biết.
Theo bà Vy, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là hai quá trình không thể tách rời. Muốn quản lý phát thải hiệu quả, doanh nghiệp trước hết phải xây dựng được hệ thống dữ liệu số hóa đầy đủ và chính xác. Trong tương lai, dữ liệu phát thải sẽ trở thành một loại tài sản chiến lược của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp sở hữu dữ liệu minh bạch, có khả năng truy xuất nguồn gốc carbon và chứng minh được hiệu quả giảm phát thải sẽ có nhiều cơ hội hơn trong việc tiếp cận khách hàng, nhà đầu tư và các nguồn vốn xanh.
Các chuyên gia cho rằng thay vì coi các yêu cầu về môi trường là gánh nặng tuân thủ, doanh nghiệp cần xem đây là cơ hội để nâng cấp mô hình quản trị, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc hình thành hệ sinh thái quản lý phát thải dựa trên dữ liệu số, kết nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước sẽ là nền tảng quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
