Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới, các địa phương cần phải thay đổi căn bản tư duy từ chạy đua thu hút đầu tư sang nuôi dưỡng và phát triển doanh nghiệp bản địa. Đây là nhấn mạnh từ các chuyên gia kinh tế tại hội thảo về phát triển doanh nghiệp địa phương do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức mới đây.
Doanh nghiệp bản địa: động lực tăng trưởng bền vững
Theo ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, các địa phương thường tập trung vào thu hút FDI và các dự án lớn, nhưng lại bỏ qua tiềm năng to lớn từ khối doanh nghiệp nội địa. “Doanh nghiệp bản địa mới là trụ cột tạo việc làm, đóng góp ngân sách và tăng trưởng bền vững,” ông Cung nói.
Thống kê từ Tổng cục Thống kê cho thấy, khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước đóng góp khoảng 46% GDP và tạo ra hơn 60% việc làm, nhưng chỉ nhận được chưa đến 30% tổng vốn tín dụng. Sự chênh lệch này cho thấy hệ thống chính sách chưa thực sự ưu ái cho doanh nghiệp nội.
Đổi mới tư duy từ chính quyền địa phương
Để nuôi lớn doanh nghiệp bản địa, trước hết các địa phương phải thay đổi tư duy quản lý. Thay vì “xin – cho” và kiểm tra, giám sát, cần chuyển sang hỗ trợ, đồng hành. Ông Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ quốc gia, cho rằng: “Các tỉnh cần xây dựng cơ chế một cửa thực sự hiệu quả, giảm thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.”
Một số địa phương đã tiên phong thực hiện cải cách, như Quảng Ninh với mô hình trung tâm hành chính công hiện đại, giúp giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp. Tỉnh Bắc Ninh cũng triển khai các gói hỗ trợ tín dụng lãi suất thấp cho SMEs, giúp hơn 1.200 doanh nghiệp vượt qua khó khăn sau đại dịch.
Ba trụ cột hỗ trợ doanh nghiệp bản địa
Các chuyên gia đề xuất ba trụ cột chính: cải cách thể chế, tiếp cận vốn và nâng cao năng lực quản trị. Về thể chế, cần rà soát, bãi bỏ các giấy phép con, giảm chi phí không chính thức. Về vốn, các ngân hàng thương mại cần có gói tín dụng riêng cho doanh nghiệp nhỏ, không yêu cầu tài sản thế chấp cứng nhắc. Về quản trị, địa phương nên phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp tổ chức đào tạo miễn phí cho chủ doanh nghiệp.
Theo ông Phạm Đình Thi, Vụ trưởng Vụ Phát triển doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), mục tiêu đến năm 2025 có 1,5 triệu doanh nghiệp hoạt động, nhưng nếu không thay đổi tư duy hỗ trợ, khó đạt được. “Các địa phương phải coi doanh nghiệp là đối tác, là khách hàng của chính quyền,” ông Thi nhấn mạnh.
Bài học từ quốc tế
Kinh nghiệm từ Hàn Quốc và Đài Loan cho thấy, việc tập trung phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ bản địa đã tạo nên thần kỳ kinh tế. Hàn Quốc dành 70% gói kích thích cho SMEs, trong khi Việt Nam mới chỉ dừng ở 30%. Các chuyên gia khuyến nghị, cần có chính sách ưu đãi thuế, đất đai và xúc tiến thương mại riêng cho doanh nghiệp địa phương.
Bà Nguyễn Thị Hương, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, chia sẻ: “Nếu mỗi địa phương đều có chiến lược nuôi dưỡng 100 doanh nghiệp bản địa tiềm năng, trong 5 năm tới, Việt Nam có thể tạo thêm hàng nghìn doanh nghiệp quy mô vừa và lớn.”
Hành động ngay từ bây giờ
Để đạt tăng trưởng hai con số, không thể trông chờ vào các dự án FDI khổng lồ. Các địa phương cần hành động ngay, bắt đầu từ những cải cách nhỏ nhưng thực chất. Ông Nguyễn Đình Cung kết luận: “Không có công thức chung, nhưng tư duy phải đổi mới, nếu không, mãi mãi chỉ là cửa dưới trong chuỗi giá trị toàn cầu.”
