Ông Yeap Swee Chuan, Nhà sáng lập kiêm CEO của Aapico Hitech – doanh nghiệp cung cấp phụ tùng ô tô niêm yết lớn nhất Thái Lan – khẳng định hợp tác với các đối thủ Trung Quốc là con đường duy nhất để các doanh nghiệp trong ngành ô tô có thể tồn tại lâu dài. Phát biểu với Nikkei Asia, ông cho biết sự chao đảo của ngành ô tô Thái Lan trong ba năm qua, kể từ khi các nhà sản xuất Trung Quốc tái cấu trúc thị trường vốn bị thống trị bởi các hãng xe Nhật Bản, đang lặp lại trên quy mô toàn cầu.
“Các hãng xe Nhật Bản đang rơi vào cảnh hỗn loạn và lúng túng,” ông Yeap chia sẻ. “Về lâu dài, muốn tồn tại thì bắt buộc phải tăng cường hợp tác với người Trung Quốc. Sẽ rất khó để ngăn cản họ.”
Khủng hoảng tại “Detroit của Đông Nam Á”
Ngành ô tô Thái Lan – mảng đóng góp khoảng 12% GDP – đang ở trong thời khắc khủng hoảng, theo lời ông Masahiko Maeda, CEO khu vực châu Á của Toyota, hồi đầu tháng này. Ông Yeap chỉ ra nguyên nhân từ sự thiếu ổn định chính trị, hỗ trợ hạn chế từ chính phủ và tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm chạp.
Năm 2025, Thái Lan ghi nhận 621.166 xe ô tô bán ra, trong đó 121.962 xe điện. Tổng lượng tiêu thụ tăng 8,6% so với năm 2024, đánh dấu lần tăng trưởng đầu tiên sau ba năm, nhưng vẫn chưa bằng một nửa đỉnh điểm 1,43 triệu xe năm 2012. Sản lượng sản xuất giảm từ 2,46 triệu chiếc (2013) xuống 1,45 triệu chiếc năm ngoái. Ông Yeap dự báo con số này sẽ tiếp tục giảm do nợ hộ gia đình và sự thay đổi mô hình xuất khẩu.
Ông dự đoán sự tái cấu trúc nhanh chóng của ngành công nghiệp do xe điện Trung Quốc dẫn dắt sẽ tạo ra một “mô hình toàn cầu hóa mới”: các gã khổng lồ truyền thống buộc phải thích nghi, còn các công ty nhỏ hơn sẽ đóng vai trò cung ứng phụ tùng cho các nhà sản xuất trên khắp thế giới.
Sự dịch chuyển tư duy
Theo công ty nghiên cứu Mobility Global (Mỹ), thị phần doanh số ô tô toàn cầu của các hãng xe Trung Quốc đã tăng gấp đôi trong một thập kỷ, đạt 25% vào năm 2025, chỉ kém thị phần xe Nhật Bản 1 điểm phần trăm (26%, giảm 4 điểm so với cùng kỳ). Ông Yeap dự báo tỷ lệ xe động cơ đốt trong (ICE) toàn cầu sẽ giảm xuống còn khoảng 1/3, 1/3 là xe điện thuần túy và 1/3 còn lại là xe hybrid.
Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số xe điện tăng thêm 3,5 triệu chiếc mỗi năm trong 5 năm liên tiếp tính đến 2025. Xe điện hiện chiếm khoảng 5% tổng lượng ô tô lưu thông toàn cầu. “Ba năm trước, khi xe Trung Quốc mới tràn vào Thái Lan, ai cũng bảo đó là đồ sắt vụn,” ông Yeap nhớ lại. “Nhưng ngày nay, nó không còn là đồ sắt vụn nữa. Xe của họ, linh kiện điện tử, hệ thống điều khiển… đều rất tiên tiến, và giới trẻ thì cực kỳ mê.”
“Họ chắc chắn sẽ thắng trong cuộc chiến này,” ông khẳng định. “Bạn biết vì sao không? Tất cả mọi người trên thế giới, dù là người châu Âu hay ai đi nữa, trong đầu họ chỉ toàn tư duy về động cơ đốt trong. Họ mang ‘bộ não ICE’. Còn người Trung Quốc khởi nghiệp thẳng từ xe điện. Bộ não của họ là xe điện, xe điện và xe điện.”
Tại Indonesia, doanh số xe điện (phần lớn do Trung Quốc sản xuất) đã vọt từ 0% lên 15% tổng lượng xe bán ra hàng năm chỉ trong 5 năm (theo IEA). Tại Thái Lan, mức tăng tương tự là từ 1% lên 23%. Thị trường lớn duy nhất mà ông Yeap dự đoán sẽ chống đỡ được làn sóng Trung Quốc trong ngắn và trung hạn là Mỹ, nhờ chính sách bảo hộ cao hơn. Năm ngoái, Aapico thành lập liên doanh với Sodecia (Bồ Đào Nha) xây nhà máy ở Nam Carolina, cung cấp phụ tùng cho Scout Motors – công ty con của Volkswagen.
Chiến lược “kết thân” với Trung Quốc
Ông Yeap – doanh nhân 78 tuổi người Malaysia – thành lập Aapico năm 1996 sau khi dự án kinh doanh đại lý xe Ford sụp đổ. Công ty vượt qua khủng hoảng tài chính châu Á, đưa doanh thu từ 1,04 tỷ baht năm 2000 lên 30,4 tỷ baht năm 2023. Aapico hiện sản xuất linh kiện khung gầm, bình nhiên liệu, hệ thống truyền động và cung cấp linh kiện cho VinFast của Việt Nam.
Aapico có ba mảng chính: sản xuất phụ tùng ô tô (72%), đại lý và dịch vụ (28%), IoT và giải pháp di chuyển (dưới 1%). Ông Yeap mở rộng sang Trung Quốc từ năm 2004. Aapico hiện có 52 công ty con và liên kết (32 tại Thái Lan, 20 ở nước ngoài), hoạt động quốc tế đóng góp 47,6% doanh thu năm 2025. Dù là nhà sản xuất phụ tùng niêm yết lớn nhất Thái Lan, quy mô doanh thu của Aapico chỉ bằng khoảng 32% so với Thai Summit – tập đoàn tư nhân chi phối lĩnh vực này.
Một ví dụ điển hình là liên doanh với Proton tại Malaysia: Aapico mua 60% cổ phần năm 2023 để sản xuất phụ tùng cho Proton (Geely sở hữu 49,9% cổ phần). Ông Yeap nhận định quy mô biến động ngành ô tô lớn đến mức khiến cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột Iran trở nên nhỏ bé: “Cơn khủng hoảng đó không thể kéo dài mãi mãi… chỉ là sự thay đổi cục bộ do một vài nhà lãnh đạo gây ra.”
Ông dẫn chứng Volkswagen và Porsche đang chật vật thích nghi trước đà tiến của Trung Quốc. Một người bạn của ông đã lái cả xe Porsche lẫn mẫu xe Trung Quốc tương đương và bị chinh phục bởi chiếc xe Trung Quốc: “Giá chỉ bằng 1/3 nhưng điểm mấu chốt là công nghệ điện tử của Trung Quốc quá tiên tiến. Chiếc xe đó, từ trải nghiệm lái đến đồ điện tử, thậm chí còn tốt hơn cả Porsche.”
Tại Thái Lan, chiếc Zeekr 009 (minivan điện hạng sang do Geely sản xuất) được chào bán với giá khoảng 3 triệu baht (năm 2024), rẻ hơn 1/3 so với mẫu Toyota Alphard cùng phân khúc, theo Nikkei.
Tác động đến Aapico
Mặc dù hợp tác nhiều với Trung Quốc, Aapico chịu ảnh hưởng từ làn sóng xe giá rẻ, chất lượng cao. Lợi nhuận ròng giảm từ 1,6 tỷ baht (2023) xuống 747 triệu baht (2024) và 731 triệu baht (2025). Quý I năm nay ghi nhận lợi nhuận 314 triệu baht, khởi đầu tích cực hơn. Doanh thu nội địa Thái Lan giảm 26,6% từ đỉnh 18,7 tỷ baht (2023) xuống 13,7 tỷ baht (2025), trong khi doanh thu nước ngoài tăng nhẹ từ 11,7 tỷ baht lên 12,5 tỷ baht.
Ông Yeap cho rằng sự bất ổn chính trị và hỗ trợ hạn chế từ chính phủ là nguyên nhân: “Ở Thái Lan, ở một góc độ nào đó, các doanh nghiệp phải tự bơi là chính. Chính phủ có hỗ trợ một chút nhưng không đáng kể nếu so với Nhật Bản hay Singapore.” Về câu hỏi liệu dòng vốn FDI từ Trung Quốc có tốt cho Thái Lan hay không, ông nói: “Không ai trên thế giới nói đầu tư nước ngoài là xấu, vì nó mang lại tiền bạc và việc làm. Và các nhà đầu tư nước ngoài cũng phải tìm kiếm nguồn cung ứng địa phương cho sản phẩm của họ.”
Theo Nikkei, thông tin từ Nhịp sống thị trường.
