Trụ sở trên đất vàng bỏ hoang chờ xử lý
Tại góc đường Quang Trung - Phan Chu Trinh, gần ngã sáu trung tâm phường Buôn Ma Thuột, trụ sở cũ của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đắk Lắk bỏ không. Xung quanh khu đất, các dãy cửa hàng hoạt động nhộn nhịp. Sau cánh cổng khóa chặt là khoảng sân vắng lặng, dấu vết thời gian hiện rõ trên từng hạng mục công trình.
Theo cơ quan chức năng Đắk Lắk, riêng giá trị quyền sử dụng đất của cơ sở này được định giá hơn 100 tỷ đồng, chưa bao gồm tài sản trên đất.
Bà Nguyễn Ngọc Oanh (47 tuổi, phường Buôn Ma Thuột), chủ quán cà phê trên địa bàn chia sẻ: “Những khu vực này rất đẹp, thuận lợi cho phát triển kinh tế. Nếu được cho thuê với mức giá hợp lý, thủ tục đơn giản, người kinh doanh như chúng tôi sẽ đăng ký”.
Hàng loạt trụ sở dôi dư xuống cấp, lãng phí
Tại phường Tuy Hòa (Phú Yên cũ), nhiều trụ sở dôi dư được đầu tư với kinh phí lớn như trụ sở Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hơn 20 tỷ đồng; Sở Tài chính khoảng 7,5 tỷ đồng; Sở Giáo dục và Đào tạo gần 7 tỷ đồng... đang chờ được khai thác.
Ghi nhận tại trung tâm Ninh Thuận cũ (nay thuộc phường Phan Rang, Khánh Hòa) nhiều nhà, đất đang “cửa đóng then cài”. Một số nơi hoang hóa, có nơi được tận dụng đỗ ô tô hoặc buôn bán hàng rong.
Ông Lê Xuân Thìn, người dân phường Phan Rang cho biết: “Gần một năm nay, nhiều trụ sở ở đây đóng cửa. Những nơi còn bố trí bảo vệ vẫn được quét dọn, tưới cây. Một số cơ quan không có bảo vệ trở nên hoang hóa, cỏ mọc, rác vương vãi. Tôi thấy rất xót xa”.
Theo báo cáo của Tỉnh ủy Khánh Hòa, toàn tỉnh hiện có 344 nhà, đất dôi dư. Địa phương này dự kiến giao 133 cơ sở cho các đơn vị sự nghiệp quản lý, khai thác; 72 cơ sở bố trí làm trụ sở, cơ sở sự nghiệp; 27 cơ sở chuyển đổi thành nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng. Số còn lại làm khu tái định cư, thu hồi thực hiện dự án hoặc thanh lý.
Tại Đắk Lắk có 4.135 trụ sở, trong đó có 726 cơ sở nhà, đất được xử lý, sắp xếp (114 cơ sở đã được giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, khai thác); số còn lại được chuyển giao cho UBND các xã, phường quản lý, xử lý.
Vướng mắc khiến tài sản dôi dư bị “mắc kẹt”
Ông Đào Nam Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất Đắk Lắk, cho biết trụ sở dôi dư có 2 hướng xử lý chính là khai thác theo quy định của Luật Đất đai thông qua hình thức giao đất hoặc cho thuê đất bằng đấu giá nếu phù hợp với quy hoạch sử dụng, đô thị và phương án còn lại là cho thuê công sở theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP.
Theo ông Cường, dù địa phương đang tăng tốc để đưa tài sản dôi dư vào khai thác, nhưng quá trình tiếp nhận vẫn gặp không ít trở ngại. Nhiều trụ sở khi bàn giao không đầy đủ hồ sơ, thiếu thông tin liên quan đến quá trình xây dựng khiến việc xác định giá trị tài sản gặp khó khăn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc xác định giá trị quyền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất phục vụ đấu giá, mà còn gây trở ngại cho quá trình cập nhật dữ liệu.
Việc xử lý các trụ sở dôi dư còn bị kéo dài bởi hàng loạt quy trình từ thuê đơn vị tư vấn, xác định giá cho thuê cho đến trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt mức giá. “Những quy trình này khiến việc khai thác nguồn lực từ tài sản dôi dư chưa thể diễn ra nhanh như kỳ vọng”, ông Cường chia sẻ.
Khó khăn tại các địa phương
Tại hội nghị sơ kết một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Sở Tài chính thành phố Đà Nẵng, cho rằng địa phương đã triển khai đồng bộ việc rà soát, điều chuyển, chuyển đổi công năng nhà, đất theo hướng tận dụng tối đa cơ sở hiện có, ưu tiên bố trí trụ sở cũ cho các xã, phường mới, tạo thuận lợi cho người dân.
Đến cuối tháng 4, trong tổng số 3.878 cơ sở thuộc diện sắp xếp, đã có 3.746 cơ sở tại Đà Nẵng được quyết định phương án xử lý. Sở Tài chính thành phố nhận định quá trình triển khai xử lý tài sản công vẫn gặp nhiều vướng mắc khi một số địa phương chưa quyết liệt, nhiều hồ sơ pháp lý còn thiếu hoặc thất lạc, gây khó khăn cho việc xác định giá trị tài sản, xử lý dứt điểm các cơ sở dôi dư.
Còn báo cáo sơ kết một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp của Tỉnh ủy Khánh Hòa cho thấy những khó khăn gặp phải như nhiều cơ sở xuống cấp, phân tán, khó khai thác; thủ tục xử lý còn kéo dài; phương án sử dụng một số cơ sở chưa phù hợp với nhu cầu thực tế, nguồn kinh phí sửa chữa, cải tạo còn hạn chế.
Ông Trần Công Thích Vương, Phó Giám đốc Sở Tài chính thành phố Huế, cho biết tính đến nay, tổng số nhà, đất dôi dư trên địa bàn phải xử lý, đưa vào khai thác là 542 cơ sở. Trong đó, có 183 cơ sở nhà, đất thuộc diện cho thuê ngắn hạn nhưng việc xác định giá thuê gặp khó khăn do số lượng đơn vị thẩm định giá còn hạn chế.
Theo ông Vương, vướng mắc khác là nhiều công trình được xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác. Dù chưa hết thời hạn sử dụng nhưng đơn vị cũ không còn nhu cầu sử dụng sau sắp xếp bộ máy, trong khi quy định hiện hành chưa có phương án xử lý phù hợp. Do đó, địa phương đề xuất cho phép bàn giao công trình cho chủ sử dụng đất nếu có nhu cầu tiếp nhận hoặc được phá dỡ để hoàn trả mặt bằng.
Nguy cơ lãng phí, mất an toàn
Tại tỉnh Quảng Ngãi, hiện có 338 cơ sở nhà, đất dôi dư. Thực tế ở một số địa phương cho thấy việc chậm xử lý khiến nhiều trụ sở xuống cấp, trong khi chính quyền cơ sở gặp khó khăn về kinh phí duy tu, bảo dưỡng.
Ông Bùi Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND phường Kon Tum (Quảng Ngãi), cho biết địa phương còn 36 trụ sở dôi dư. Một số trụ sở dự kiến cho thuê hoặc chuyển đổi mục đích phải điều chỉnh quy hoạch nên việc xử lý kéo dài.
“Nhiều trụ sở bỏ không trong thời gian dài đã xuống cấp. Địa phương không được bố trí kinh phí để duy tu, bảo dưỡng hay thuê bảo vệ, dẫn đến nguy cơ bị xâm nhập, mất mát tài sản”, ông Hưng nói.
Với những trụ sở đã hư hỏng, không còn khả năng tái sử dụng, ông Hưng kiến nghị cấp có thẩm quyền sớm cho chủ trương thanh lý, đấu giá hoặc phá dỡ nhằm tránh lãng phí, ảnh hưởng mỹ quan đô thị, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Khó khăn tại vùng sâu, vùng xa
Nói thêm về những vướng mắc xử lý tài sản công, một lãnh đạo tại xã Đồng Xuân (Đắk Lắk) cho rằng, đa số trụ sở cơ quan có diện tích lớn, thiết kế phục vụ hành chính với công năng đặc thù nên rất khó chuyển đổi để khai thác thương mại, cho thuê.
“Ở một số khu vực thuộc huyện Đồng Xuân (cũ), địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn nên rất ít đơn vị có nhu cầu thuê. Ngoài vấn đề giá thuê, cơ quan chức năng còn phải xem xét mục đích sử dụng của tổ chức, cá nhân có phù hợp với công năng, bảo đảm việc quản lý tài sản công đúng quy định. Đây thực sự là bài toán khó”, vị này chia sẻ.
Theo ông Hồ Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Tài chính Đắk Lắk, việc xử lý cơ sở nhà, đất dôi dư tại vùng sâu, vùng xa đang gặp nhiều trở ngại. Ông cho rằng, nhiều cơ sở nhà, đất cho thuê có quy mô nhỏ lẻ, phân tán nên khó ký hợp đồng với các doanh nghiệp thẩm định giá. Điều này dẫn đến chậm xác định đơn giá cho thuê nhà, kéo theo việc chậm ban hành bảng giá thuê.
Phó Giám đốc Sở Tài chính Đắk Lắk cũng thừa nhận đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác quản lý tài sản công ở nhiều xã, phường phần lớn mới tiếp cận lĩnh vực này nên không tránh khỏi lúng túng trong quá trình tiếp nhận, xử lý tài sản được chuyển giao về địa phương.
Chỉ đạo của Thủ tướng: Đẩy nhanh xử lý tài sản công
Theo Công điện số 39 của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng về việc đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp.
Tính đến cuối tháng 4, số lượng cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý bước 2 còn nhiều (hơn 6.000 cơ sở). Để đẩy nhanh tiến độ, Thủ tướng yêu cầu các bộ trưởng, trưởng ngành trong tháng 5, ban hành đầy đủ văn bản thuộc thẩm quyền liên quan quản lý, sử dụng tài sản công. Nhiệm vụ này đồng thời được Thủ tướng giao cho lãnh đạo các địa phương.
Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu lãnh đạo bộ, ngành, địa phương chỉ đạo hoàn thành việc xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư; trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý, khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý, không để hư hỏng, xuống cấp, lãng phí.
