Cơ hội lớn của Việt Nam trên thị trường tài sản số: Thoát 'vùng xám' FATF
Theo các chuyên gia, Việt Nam đang nằm trong "vùng xám" của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính về chống rửa tiền (FATF), nhưng đây không phải là trở ngại mà là cơ hội để nước ta nhìn lại toàn bộ cuộc chơi, hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường phòng tránh rủi ro an ninh mạng. Thông tin được chia sẻ tại Hội thảo Kỷ nguyên tài sản số: Hành lang pháp lý và an ninh mạng 2026 do CTCP Tư vấn và Đầu tư New World Group Asset Management (NWG) phối hợp cùng Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP.HCM (SIHUB) và Viện Phát triển Kinh tế số tổ chức.
Hành lang pháp lý dần hoàn thiện
TS Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam, cho biết khung pháp lý trong lĩnh vực kinh tế số đang từng bước được Chính phủ hoàn thiện. Đây là cơ sở để kỳ vọng Việt Nam sớm thoát khỏi "vùng xám" của FATF. Ông nhấn mạnh Việt Nam cần sớm luật hóa các chuẩn mực quốc tế, nhằm tránh nguy cơ bị cô lập khỏi dòng chảy tài chính toàn cầu khi thế giới đã hình thành luật chơi chung.
Theo TS Quý, Việt Nam đang hình thành 4 trụ cột quan trọng:
- Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực từ 1/1/2026.
- Cơ chế sandbox được triển khai theo Nghị định 94/2025/NĐ-CP.
- Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam được hình thành tại TP.HCM và Đà Nẵng với các chính sách ưu đãi.
- Các luật về thuế ngày càng minh bạch hơn.
Ông khuyến nghị các doanh nghiệp chủ động tận dụng cơ chế sandbox để thử nghiệm mô hình kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số gắn với tài sản thực (RWA). Đồng thời, nhà đầu tư cần bỏ tư duy "đầu cơ lướt sóng" để chuyển sang chiến lược đầu tư giá trị và dài hạn.
Cơ hội đi liền với rủi ro
Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm đào tạo quản trị và an ninh mạng ATHENA, cảnh báo rằng song hành với cơ hội là những rủi ro mất tài sản số có thể gia tăng khi các hoạt động số hóa diễn ra mạnh mẽ. Ông chỉ ra nhiều cá nhân và doanh nghiệp sở hữu khối lượng tài sản số lớn nhưng lại thiếu kiến thức bảo mật cơ bản.
Tài sản số bao gồm toàn bộ hệ sinh thái tài khoản và dữ liệu, từ email, tài khoản ngân hàng, ví điện tử, mạng xã hội đến tên miền, mã nguồn, API key và dữ liệu khách hàng. Chỉ cần một lỗ hổng nhỏ, như mật khẩu bị lộ hoặc thiết bị nhiễm mã độc, có thể từng bước mở rộng quyền kiểm soát và chiếm quyền truy cập toàn bộ hệ thống.
Ông Thắng liệt kê các rủi ro thường gặp:
- Chiếm đoạt tài khoản thông qua phishing hoặc nhồi mật khẩu.
- Lừa đảo giả mạo đầu tư, hóa đơn hoặc lãnh đạo doanh nghiệp.
- Đánh cắp private key hoặc seed phrase, khiến tài sản mã hóa bị mất không thể thu hồi.
- SIM swap, cho phép kẻ gian vượt qua lớp xác thực OTP.
Ông khuyến nghị người dùng tách biệt thiết bị sử dụng cho các giao dịch tài chính quan trọng, chẳng hạn dùng một điện thoại riêng chỉ để chuyển tiền và xác thực giao dịch. Đối với doanh nghiệp, cần giám sát chặt chẽ hệ thống mạng nội bộ và các phần mềm chạy trên trình duyệt web để phát hiện sớm các cổng sau hoặc phần mềm gián điệp.
Tiến bộ trong quy định pháp lý
Ông Đào Tiến Phong, Luật sư điều hành Hãng luật Investpush Legal, đánh giá điểm tiến bộ nhất trong Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam là tiên phong trong việc đưa tài sản thực vào quy định. Thay vì chỉ dừng lại ở các hình thức gọi vốn thông thường như ICO hay IDO, nghị quyết yêu cầu việc chào bán và phát hành token phải dựa trên cơ sở tài sản thực.
Ông Phong nhận định trong khi nhiều nước trên thế giới vẫn đang lúng túng, Việt Nam đã đưa vào Nghị quyết 05, thể hiện tinh thần "đi sau nhưng về trước". Trong giai đoạn đầu, các token phát hành theo quy định này sẽ được bán cho nhà đầu tư nước ngoài, giúp Nhà nước thử nghiệm tính ổn định của quy trình và thu hút dòng tiền quốc tế.
Để thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế số Việt Nam, TS Trần Quý đề xuất cần có sự gắn kết và phối hợp đồng bộ giữa 4 chủ thể gồm Nhà nước, nhà trường, nhà đầu tư và doanh nghiệp. Ông cũng đề xuất sáng kiến thành lập Hiệp hội Kinh tế On-chain Việt Nam nhằm kết nối cộng đồng và thúc đẩy sự phát triển minh bạch, lành mạnh của thị trường.
