Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu trong năm 2025 đã đạt 1.600 tỷ USD, đánh dấu sự phục hồi sau hai năm suy giảm liên tiếp, theo báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD). Tuy nhiên, bức tranh phục hồi không đồng đều khi dòng vốn FDI vào các nền kinh tế phát triển tăng tới 11%, trong khi các nền kinh tế đang phát triển chỉ tăng 2%.
Dòng vốn tập trung vào các nền kinh tế lớn và lĩnh vực công nghệ cao
Báo cáo chỉ ra rằng hơn 80% tổng vốn FDI toàn cầu được rót vào 20 nền kinh tế tiếp nhận hàng đầu, phản ánh xu hướng dòng vốn ngày càng tập trung. Các lĩnh vực chiến lược như hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, khoáng sản quan trọng và các công nghệ chuyển đổi năng lượng chiếm 44% tổng giá trị các dự án đầu tư mới trên toàn cầu trong năm 2025, tăng mạnh so với mức 16% của năm 2020.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhận xét: “Mức tăng của FDI trong năm 2025 đã che giấu những yếu kém và chênh lệch giữa các quốc gia, khu vực và lĩnh vực”. Theo ông, sự mở rộng đầu tư chủ yếu được thúc đẩy bởi một số siêu dự án quy mô lớn, nhất là các dự án hạ tầng phục vụ AI. Trên thực tế, phần lớn các lĩnh vực khác đều ghi nhận sự suy giảm về hoạt động đầu tư mới, bao gồm năng lượng tái tạo, hạ tầng và sản xuất – cho thấy đà phục hồi vẫn còn khá hẹp.
Các nước đang phát triển hút hơn nửa tổng vốn nhưng tăng trưởng khiêm tốn
Các nền kinh tế đang phát triển vẫn thu hút được hơn một nửa tổng vốn FDI toàn cầu trong năm 2025, với khoảng 901 tỷ USD, song tốc độ tăng trưởng chỉ ở mức khiêm tốn và không đồng đều giữa các khu vực. Châu Á tiếp tục là khu vực thu hút FDI lớn nhất với 644 tỷ USD, trong khi Mỹ Latin và Caribe tăng 14% lên 188 tỷ USD, còn châu Phi chỉ đạt khoảng 70 tỷ USD.
Riêng với Trung Quốc, UNCTAD đánh giá rằng cường quốc kinh tế số 2 thế giới tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cả thu hút và đầu tư ra nước ngoài. FDI vào Trung Quốc đang chuyển từ mở rộng về quy mô sang nâng cao chất lượng và tái cơ cấu, tập trung nhiều hơn vào sản xuất tiên tiến, đổi mới khoa học-công nghệ và các ngành dịch vụ hiện đại.
Triển vọng 2026: Thách thức từ địa chính trị và phân mảnh kinh tế
Dựa trên dữ liệu năm 2025, Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 kết luận rằng đà phục hồi đầu tư toàn cầu chưa chuyển hóa đồng đều thành cơ hội phát triển. UNCTAD kêu gọi tiếp tục đánh giá hiệu quả của các dòng vốn thông qua khả năng mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm, nâng cao kỹ năng lao động và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.
Đối với triển vọng đầu tư toàn cầu trong năm 2026, UNCTAD dự báo các dòng vốn sẽ tiếp tục đối mặt nhiều thách thức do bất ổn trong chính sách thương mại, căng thẳng địa chính trị, xung đột, chi phí vốn ở mức cao và xu hướng phân mảnh kinh tế. Do đó, cơ quan này khuyến nghị các nền kinh tế đang phát triển cần đẩy mạnh hội nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu, cải thiện mức độ thuận lợi trong thương mại, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư.
Những phân tích và khuyến nghị này là dữ liệu tham chiếu quý báu đối với các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, giúp kiện toàn nhận thức, xây dựng nền tảng và hoạch định hướng đi phù hợp nhằm nắm bắt cơ hội và né tránh rủi ro.
