Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 đã được Thủ tướng Chính phủ giao là hơn 1 triệu tỷ đồng, bao gồm hơn 363 nghìn tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương và hơn 650 nghìn tỷ đồng vốn ngân sách địa phương. Khi tính cả kế hoạch vốn cân đối địa phương giao tăng và kế hoạch các năm trước chuyển sang, tổng vốn đầu tư công năm 2026 lên đến hơn 1,1 triệu tỷ đồng.
Đòn bẩy kích hoạt tăng trưởng
Tính đến hết tháng 4, các bộ, ngành, địa phương đã phân bổ và giao kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án với tổng số hơn 980 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, vẫn còn 14 bộ, ngành và 17 địa phương chưa phân bổ chi tiết vốn, với tổng số hơn 46 nghìn tỷ đồng, chiếm 4,56% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao.
Về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, Bộ Tài chính cho biết tính đến hết ngày 30/4, các bộ, ngành, địa phương đã giải ngân hơn 144 nghìn tỷ đồng, đạt 14,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Có 8 bộ, ngành và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung cả nước, trong khi vẫn còn 27 bộ, ngành, địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn.
Nguyên nhân chính khiến tỷ lệ giải ngân của nhiều nơi vẫn chậm là do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó, giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán và tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng đã làm nhiều dự án phát sinh chi phí, buộc phải điều chỉnh hợp đồng. Ngoài ra, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu; thiếu nhân sự chuyên trách tại cấp cơ sở; chất lượng chuẩn bị đầu tư còn hạn chế cũng khiến một số dự án phải điều chỉnh hoặc kéo dài thời gian thực hiện.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam nhận định, nhìn ở mặt tích cực, dòng vốn đầu tư công đã có sự chuyển động, nhiều dự án, công trình bắt đầu vào guồng sau giai đoạn chuẩn bị đầu năm. Nhưng đặt trong yêu cầu tăng trưởng cao của năm 2026, kết quả giải ngân nêu trên vẫn chưa thể tạo sự yên tâm. Tình trạng “vốn chờ dự án” đã giảm nhưng “dự án chờ mặt bằng, chờ thủ tục, chờ nghiệm thu thanh toán” vẫn là điểm nghẽn cần được xử lý quyết liệt hơn.
“Theo tính toán, giải ngân đầu tư công tăng thêm 1% có thể tác động làm GDP tăng khoảng 0,058 điểm phần trăm. Nếu giải ngân hết 1,1 triệu tỷ đồng vốn kế hoạch năm 2026, đầu tư công có thể đóng góp 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP. Trong bối cảnh nền kinh tế cần duy trì nhịp phục hồi mạnh mẽ, mỗi đồng đầu tư từ ngân sách bị chậm lại đều kéo theo chi phí cơ hội rất lớn. Đầu tư công phải trở thành đường băng cho nền kinh tế cất cánh. Đường băng ấy đã có nguồn lực, đã có kế hoạch và mục tiêu. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện với tinh thần kỷ luật, minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả”, vị chuyên gia nói.
Siết kỷ luật thực thi
Thực tiễn cho thấy cùng một cơ chế, chính sách nhưng nơi nào cấp ủy, chính quyền địa phương quyết liệt vào cuộc sớm, giao việc rõ, kiểm điểm tiến độ thường xuyên và trực tiếp tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, thủ tục, vật liệu xây dựng, nơi đó sẽ giải ngân tốt hơn. Ngay từ đầu năm, Thành phố Hà Nội đã xác định đầu tư công tiếp tục là động lực chủ đạo, là công cụ điều hành, đòn bẩy kích hoạt tăng trưởng 2 con số và quyết liệt chỉ đạo công tác giải ngân vốn đầu tư công với phương châm điều hành xuyên suốt, triển khai giải ngân ngay từ những tháng đầu, quý đầu để tận dụng tối đa thời gian.
Các dự án hạ tầng trọng điểm như vành đai 1, vành đai 2,5, các tuyến giao thông liên kết vùng, cầu vượt sông Hồng luôn được ưu tiên đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công cao điểm, xuyên lễ, xuyên đêm. Hà Nội cũng thành lập “Tổ Chỉ huy giải ngân vốn đầu tư công” do Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường làm Tổ trưởng để trực tiếp chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn phát sinh ngay từ cơ sở, đồng thời yêu cầu các sở, ngành khẩn trương xử lý dứt điểm các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền… Nhờ quyết tâm chính trị cao và triển khai các giải pháp đồng bộ, quyết liệt, lũy kế đến ngày 6/5, Hà Nội đã giải ngân hơn 36.200 tỷ đồng vốn đầu tư công, tương đương 30,17% kế hoạch được giao, cao hơn đáng kể so với mức bình quân của cả nước.
“Từ thực tiễn của Hà Nội có thể rút ra bài học kinh nghiệm giải ngân vốn đầu tư công không chỉ thể thúc đẩy bằng văn bản chung mà phải được tổ chức như một chiến dịch điều hành cụ thể. Nếu chỉ yêu cầu đẩy nhanh tiến độ mà không chỉ rõ ai làm, làm việc gì, khi nào xong, xử lý ra sao khi chậm tiến độ thì giải ngân rất dễ rơi vào tình trạng đầu năm chậm, giữa năm sốt ruột, cuối năm chạy nước rút”, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long phân tích.
Để nâng cao chất lượng phân bổ và giải ngân 100% vốn đầu tư công trong những quý còn lại của năm 2026, Chính phủ đã giao Bộ Tài chính khẩn trương nghiên cứu xây dựng phương án chấm điểm (KPI) việc thực hiện nhiệm vụ giải ngân vốn đầu tư công tại các bộ, ngành, địa phương. Theo Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi, cơ chế, chính sách pháp luật liên quan đến đầu tư công hiện nay đã đồng bộ và rất thuận lợi, nếu kết quả triển khai chưa tốt thì đó là hạn chế trong khâu tổ chức thực hiện. Đối với các dự án đầu tư công đã được phê duyệt, đã được bố trí vốn nhưng không giải ngân được, không triển khai một cách hiệu quả, khi áp dụng KPI, cán bộ liên quan trong quá trình tổ chức thực hiện sẽ bị đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ hoặc hoàn thành nhiệm vụ ở mức thấp.
Trong các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, nhóm nghiên cứu của Đại học Kinh tế quốc dân đề cập đến vai trò của đầu tư công trong việc góp phần hỗ trợ, kiến tạo và thúc đẩy mạnh mẽ đầu tư tư nhân và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Trưởng Nhóm nghiên cứu, Giáo sư Tô Trung Thành cho biết để thực hiện vai trò này, cần ưu tiên phân bổ vốn cho các dự án có tính lan tỏa cao nhằm kích thích đầu tư của nhiều thành phần kinh tế, nhất là các dự án hạ tầng giao thông kết nối vùng kinh tế trọng điểm, khu công nghiệp, khu du lịch. Những công trình này khi đi vào hoạt động có thể thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động sản xuất và tiêu dùng, từ đó hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu tăng trưởng toàn nền kinh tế.
Nhóm nghiên cứu cũng đề xuất thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá độc lập và trách nhiệm giải trình cao hơn đối với quá trình phân bổ vốn, thực hiện và vận hành kết quả đầu tư công; đẩy mạnh số hóa quá trình quản lý đầu tư công và ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong đánh giá dự án theo thời gian thực. Với sự đổi mới này, đầu tư công không chỉ là công cụ tài chính mà còn trở thành đòn bẩy thể chế và bộ lọc chiến lược cho lựa chọn các phương án phát triển có giá trị gia tăng cao, bền vững, có tính lan tỏa mạnh trong nền kinh tế.
