Đầu tư công giảm hiệu quả do dự án điều chỉnh nhiều lần và thủ tục phức tạp
Chiều ngày 21/4, trong phiên thảo luận về kế hoạch đầu tư công trung hạn, đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn Đà Nẵng) đã đưa ra những đánh giá sâu sắc về tình hình đầu tư công giai đoạn 2021-2025. Ông nhấn mạnh rằng, đầu tư công đã đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, phục hồi tăng trưởng, đồng thời nhiều công trình hạ tầng chiến lược đã được triển khai, tạo nền tảng cho phát triển dài hạn.
Tuy nhiên, đại biểu Minh cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế còn tồn tại. Theo ông, nguồn vốn đầu tư công không nhỏ nhưng tốc độ giải ngân lại chậm, khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế. Đặc biệt, nhiều dự án kéo dài thời gian và phải điều chỉnh nhiều lần, dẫn đến giảm hiệu quả đầu tư. Ông nhận định: "Vấn đề không nằm ở chỗ thiếu vốn, mà nằm ở cơ chế vận hành và tổ chức thực hiện."
Quy trình thủ tục đầu tư phức tạp, thiếu liên thông
Đại biểu Nguyễn Duy Minh chỉ ra rằng, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là quy trình thủ tục đầu tư còn quá phức tạp và thiếu sự liên thông. Thực tế, để triển khai một dự án đầu tư công, cần phải trải qua nhiều bước theo các luật khác nhau như Luật Đầu tư công, Luật Quy hoạch, Luật Đất đai, Luật Môi trường, Luật Xây dựng và Luật Đấu thầu.
Các bước này chủ yếu được thực hiện theo trình tự tuần tự, mỗi khâu đều yêu cầu một bộ hồ sơ riêng biệt, dẫn đến thời gian chuẩn bị dự án thường kéo dài. Quy trình này gần như được áp dụng giống nhau cho mọi dự án, không phân biệt quy mô lớn nhỏ.
Ông Minh nêu ví dụ cụ thể: "Một dự án chỉ vài tỷ đồng ở cấp cơ sở nhưng cũng phải thực hiện đầy đủ các bước như một dự án hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng. Có những công trình nhỏ nhưng mất 1 đến 2 năm để hoàn tất thủ tục, trong khi thi công chỉ mất vài tháng. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ mà còn làm tăng chi phí và giảm hiệu quả đầu tư."
Giải pháp cải cách từ đại biểu Nguyễn Duy Minh
Để khắc phục tình trạng trên, đại biểu Nguyễn Duy Minh đề nghị Chính phủ ưu tiên sửa đổi đồng bộ các luật liên quan trực tiếp đến đầu tư công trong năm 2026. Hướng đi cần tập trung vào việc thiết lập một quy trình thống nhất, liên thông, giảm tối đa các thủ tục trung gian và cho phép triển khai song song các bước một cách phù hợp.
Ông cũng nhấn mạnh việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là phân loại dự án theo quy mô và mức độ rủi ro. Đối với các dự án nhỏ, cần đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thủ tục, đồng thời đẩy mạnh phân cấp phân quyền cho địa phương, đi đôi với cơ chế tăng cường kiểm tra giám sát.
Cuối cùng, đại biểu Minh đề xuất rà soát và kiên quyết loại bỏ các dự án mang tính chất "giữ chỗ". Ông cho biết: "Trên thực tế, có nhiều dự án ghi vốn ở nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn nhưng đến nay vẫn chưa giải phóng mặt bằng xong. Người dân trong vùng dự án hàng chục năm sống trong điều kiện rất khó khăn, thiếu thốn về chỗ ở."
Xóa bỏ triệt để cơ chế xin-cho và tăng cường giám sát
Cùng bàn về các giải pháp để nâng cao hiệu quả đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa) đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát và kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thực sự cần thiết, cấp bách hoặc kém hiệu quả. Ông nhấn mạnh việc ưu tiên vốn cho các dự án trọng điểm, cấp bách, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Đại biểu Trí kêu gọi một cuộc cách mạng đổi mới triệt để và thực chất trong công tác quản trị đầu tư công quốc gia. Ông nói: "Cần xóa bỏ triệt để cơ chế xin-cho và biến đầu tư công thành chùm khế ngọt, đây là hiện tượng phổ biến, sinh động của tiêu cực và tham nhũng."
Ông cũng chỉ ra rằng, mỗi đồng vốn đầu tư công bỏ ra phải đạt hiệu quả kinh tế xã hội và đóng góp thực chất vào sự tăng trưởng của nền kinh tế. Nếu dự án chưa hiện rõ chủ trương hoặc hiệu quả đầu tư, cần kiên quyết cắt giảm, đồng thời làm rõ trách nhiệm của người đề xuất hoặc quyết định chủ trương đầu tư.
Đánh giá hiệu quả và tăng cường trách nhiệm cá nhân
Về việc đánh giá tính hiệu quả của các dự án đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh sự cần thiết của việc đánh giá ngay từ khâu thẩm định và quyết định chủ trương đầu tư, thay vì chờ đến khi bố trí vốn mới tiến hành đánh giá tổng thể.
Ông đề xuất quy định rõ trách nhiệm cá nhân của người quyết định chủ trương đầu tư và người thẩm định dự án đưa vào kế hoạch bố trí vốn. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế giám sát từ xa, từ sớm, xác định rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm minh trong việc lựa chọn tư vấn khảo sát, thiết kế, lập dự toán, phê duyệt quyết toán và nhà thầu thi công.
Đại biểu Trí cảnh báo: "Đây là mảnh đất màu mỡ để nâng khống khối lượng, áp sai định mức, đơn giá, đẩy giá vốn dự án công trình lên cao so với giá trị thực, nhằm hợp pháp hóa các khoản tiêu cực và tham nhũng."
Những ý kiến này cho thấy sự cấp thiết của việc cải cách toàn diện hệ thống đầu tư công, nhằm nâng cao hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm trong quản lý vốn nhà nước.
