Kiến Nghị Sandbox Pháp Lý Cho Doanh Nghiệp An Ninh, Quốc Phòng Trong Dự Thảo Nghị Quyết
Trong quá trình góp ý xây dựng Dự thảo Nghị quyết do Bộ Tài chính soạn thảo, nhiều kiến nghị từ các bộ, ngành đã nêu bật yêu cầu cấp thiết về một khuôn khổ chính sách linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp vừa thực hiện nhiệm vụ an ninh, vừa tham gia hoạt động kinh tế. Bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh và quy mô đầu tư ngày càng lớn đòi hỏi những điều chỉnh phù hợp, thay vì áp dụng các quy trình cứng nhắc như với doanh nghiệp nhà nước thuần túy thương mại.
Đề Xuất Của Bộ Công An Và Bộ Quốc Phòng
Bộ Công an đã đưa ra kiến nghị riêng cho khối doanh nghiệp đặc thù về an ninh, hoạt động trong các lĩnh vực như công nghệ giám sát, dữ liệu lớn, thiết bị chuyên dụng và dịch vụ bảo đảm an ninh trật tự. Tổng mức đầu tư cho một số dự án công nghệ an ninh có thể lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, với yêu cầu cao về tiến độ, bảo mật và độ phức tạp công nghệ. Điểm nhấn trong kiến nghị là đề xuất áp dụng cơ chế sandbox pháp lý, cho phép thử nghiệm chính sách trong phạm vi hẹp dưới sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan quản lý, trước khi mở rộng hoặc hoàn thiện khung pháp lý chính thức.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng đề xuất cơ chế tăng vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước và các nguồn thu hợp pháp khác, nhưng đặt trong khuôn khổ giám sát chặt chẽ để đảm bảo sử dụng hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Tương tự, Bộ Quốc phòng đã đưa ra các đề xuất cho nhóm doanh nghiệp quốc phòng, an ninh trọng điểm, bao gồm các tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực sản xuất vũ khí, khí tài và công nghệ lưỡng dụng.
Bộ Quốc phòng đề xuất cho phép các doanh nghiệp này tham gia sandbox trong các lĩnh vực như radar, viễn thông và hàng không, nơi hàm lượng công nghệ cao và yêu cầu đặc thù về an ninh. Mục tiêu là tạo không gian thử nghiệm cho công nghệ mới, mô hình hợp tác và phương thức triển khai, đồng thời kiểm soát rủi ro và bảo mật. Đáng chú ý, Bộ Quốc phòng cũng kiến nghị cơ chế ưu tiên vốn cho các dự án trọng điểm, với tổng mức đầu tư dự kiến từ 50 đến 70 nghìn tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, cùng với phân cấp mạnh hơn trong quyết định đầu tư để rút ngắn thời gian triển khai.
Mở Rộng Sandbox Sang Các Ngành Công Nghệ Cao
Ngoài trọng tâm vào doanh nghiệp an ninh và quốc phòng, trong quá trình góp ý cũng xuất hiện quan điểm cho rằng sandbox pháp lý có thể được nghiên cứu mở rộng sang một số ngành công nghệ cao và hạ tầng chiến lược, nơi rủi ro lớn đi kèm với nhu cầu đổi mới mạnh. Một ví dụ điển hình là lĩnh vực điện gió ngoài khơi, với tiềm năng lớn tại Việt Nam nhưng chi phí đầu tư cao (2-3 tỷ USD mỗi dự án), công nghệ phức tạp và khung pháp lý chưa đầy đủ.
Sandbox trong lĩnh vực này được xem như một công cụ cho phép thử nghiệm cơ chế đầu tư, mô hình tài chính, công nghệ turbine và phương thức vận hành trong phạm vi và thời gian xác định, trước khi áp dụng rộng rãi. Tuy nhiên, các ý kiến nhấn mạnh rằng sandbox chỉ nên mang tính thí điểm, với tiêu chí đánh giá rõ ràng và đặt dưới sự quản lý của các bộ chuyên ngành như Bộ Công thương, để không làm méo mó thị trường hay phá vỡ kỷ luật đầu tư.
Xu Hướng Thiết Kế Chính Sách Đặc Thù
Nhìn tổng thể, các kiến nghị về sandbox trong Dự thảo Nghị quyết cho thấy một xu hướng rõ rệt: yêu cầu thiết kế chính sách theo mức độ đặc thù của từng nhóm doanh nghiệp, thay vì áp dụng một khuôn khổ đồng nhất. Đối với doanh nghiệp an ninh và quốc phòng, sandbox giúp giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới công nghệ nhanh và khuôn khổ pháp lý chậm điều chỉnh. Đối với các ngành công nghệ cao, sandbox mở ra khả năng thử nghiệm chính sách trong điều kiện kiểm soát, hạn chế rủi ro trước khi triển khai diện rộng.
Sandbox sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp quốc phòng, an ninh thử nghiệm các giải pháp công nghệ như trí tuệ nhân tạo trong giám sát, hệ thống dữ liệu lớn và thiết bị chuyên dụng, phục vụ nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia. Việc thử nghiệm trong khuôn khổ kiểm soát là cần thiết khi nhiều công nghệ mới chưa có quy định pháp lý đầy đủ nhưng đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo đảm an ninh.
Bối Cảnh Và Triển Vọng
Việc các kiến nghị này được đưa vào hồ sơ Dự thảo Nghị quyết phản ánh nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc tiếp nhận đề xuất từ thực tiễn quản lý và hoạt động doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng của sandbox sẽ phụ thuộc lớn vào cách thức thiết kế chi tiết và triển khai thực tế, đặc biệt là sự cân bằng giữa linh hoạt chính sách và kỷ luật quản lý vốn, tài sản nhà nước.
Trong bối cảnh kinh tế nhà nước được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng hơn, sandbox - nếu được thiết kế và áp dụng đúng mức - có thể trở thành một công cụ chính sách đáng chú ý, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ đặc thù mà khuôn khổ pháp lý thông thường khó đáp ứng. Ngoài ra, Dự thảo Nghị quyết cũng xác định ba chính sách trọng tâm: ưu đãi đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, ưu tiên phát triển dự trữ quốc gia và ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước mạnh, có vai trò dẫn dắt trong các ngành then chốt.
Toàn bộ quá trình xây dựng dự thảo được thực hiện theo thủ tục rút gọn, căn cứ Điều 50 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 79-NQ/TW. Bộ Tài chính cho biết đã lấy ý kiến từ Ban Chỉ đạo quốc gia, các bộ, cơ quan, địa phương, tập đoàn và doanh nghiệp nhà nước, đồng thời tổng hợp, tiếp thu và giải trình để bảo đảm tính khả thi và đồng thuận cao.
