Huy động 30 triệu tỷ đồng từ xã hội: Chuyển đổi tư duy phát triển và vai trò của PPP
Trong giai đoạn phát triển mới, nguồn lực tài chính toàn xã hội cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, nhưng vốn ngân sách dự kiến chỉ đáp ứng được khoảng 8,5 triệu tỷ đồng. Điều này tạo ra một “khoảng trống” lên tới 30 triệu tỷ đồng, đòi hỏi phải huy động mạnh mẽ từ các nguồn lực xã hội, khẳng định ngân sách không còn là “vai chính” duy nhất trong phát triển kinh tế.
Tư duy phát triển mới: Từ phân bổ sang kiến tạo
Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: Trong thời gian dài, nhiều nơi vẫn tồn tại tư duy phát triển chủ yếu dựa vào nguồn lực sẵn có, lấy ngân sách Nhà nước, đất đai và đầu tư công làm trụ cột. Cách tiếp cận này coi nguồn lực là hữu hạn và tĩnh, thiên về phân chia hơn là tạo lập, và nếu không điều chỉnh kịp thời, sẽ trở thành lực cản lớn cho phát triển trong giai đoạn mới.
Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao, bền vững và có khả năng bứt phá không thể chỉ dựa vào một nguồn lực đơn nhất hay đặt toàn bộ gánh nặng lên vai Nhà nước. Yêu cầu đặt ra là phải chuyển đổi căn bản tư duy phát triển từ phân bổ sang kiến tạo, dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực. Nhà nước cần dịch chuyển từ vai trò nhà đầu tư trực tiếp sang thiết kế và tạo lập môi trường để mọi nguồn lực trong xã hội được huy động và phân bổ theo tín hiệu thị trường, trong khuôn khổ thể chế minh bạch, ổn định.
Vốn Nhà nước phải được định vị đúng bản chất là vốn mồi, vốn kiến tạo để định hình không gian phát triển, giảm thiểu rủi ro ban đầu, từ đó dẫn dắt và kích hoạt hiệu quả các dòng vốn ngoài Nhà nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Đặc biệt, phải coi trọng việc khơi thông vốn của nhân dân, xem đây là đột phá chiến lược trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là nguồn vốn tài chính, mà còn là tổng hòa của trí tuệ, kỹ năng, sức lao động, tinh thần doanh nhân và khát vọng vươn lên làm giàu chính đáng của hàng chục triệu người dân.”
Hợp tác công-tư (PPP): Giải pháp then chốt cho phát triển hạ tầng
Với nhu cầu vốn khổng lồ, việc huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển trở thành vấn đề cấp thiết. Bên cạnh cơ cấu lại thu-chi ngân sách, thúc đẩy hợp tác công-tư (PPP) để huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho các dự án hạ tầng lớn được đánh giá là giải pháp quan trọng. Sau khi khung pháp lý từng bước được hoàn thiện, Việt Nam đang đứng trước cơ hội thúc đẩy một làn sóng đầu tư PPP mới.
Nhiều dự án quy mô lớn đã được triển khai, góp phần thay đổi diện mạo hạ tầng, như các đoạn cao tốc bắc-nam Diễn Châu-Bãi Vọt, Nha Trang-Cam Lâm và Cam Lâm-Vĩnh Hảo, cùng các dự án giao thông kết nối liên vùng. Chỉ riêng năm 2025, đã có 15 dự án PPP được phê duyệt và khoảng 50 dự án đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, chủ yếu tập trung vào hạ tầng giao thông – lĩnh vực có khả năng thu hút mạnh mẽ dòng vốn tư nhân nhờ nhu cầu lớn và dòng tiền ổn định.
Những dự án quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng, như Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh, Đại lộ cảnh quan sông Hồng hay tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội-Quảng Ninh, cho thấy rõ rằng nếu không có khu vực tư nhân và cơ chế PPP, bài toán vốn cho hạ tầng gần như không có lời giải.
Đánh giá doanh nghiệp PPP: Vượt qua chỉ số tài chính ngắn hạn
Giai đoạn 2026-2035 được dự báo là chu kỳ bùng nổ hạ tầng chưa từng có tại Việt Nam, với hàng loạt “siêu dự án” mang tầm vóc lịch sử như đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam, hệ thống metro tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và chiến lược chuyển đổi xanh. Tổng nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cho 132 dự án do Bộ Xây dựng là cơ quan chủ quản ước tính lên tới hơn 1,5 triệu tỷ đồng, mở ra dư địa lớn cho khu vực tư nhân.
Khác với doanh nghiệp thương mại hay sản xuất thông thường, bản chất của doanh nghiệp PPP là huy động nguồn lực xã hội để hiện thực hóa các công trình hạ tầng quy mô lớn, có vòng đời dài và tổng mức đầu tư cao. Cơ cấu vốn của một dự án PPP thường gồm vốn ngân sách Nhà nước (nếu có), vốn chủ sở hữu và vốn huy động từ các tổ chức tín dụng; trong đó, vốn chủ sở hữu chiếm khoảng 10-15%, phần lớn còn lại là vốn huy động.
Điều này đồng nghĩa với việc quy mô vốn vay lớn không phải là rủi ro bất thường, mà là đặc điểm tất yếu của doanh nghiệp PPP. Khả năng tiếp cận và huy động được nguồn vốn tín dụng quy mô lớn chính là thước đo quan trọng phản ánh uy tín, năng lực và độ tin cậy của doanh nghiệp trên thị trường tài chính. Doanh nghiệp PPP phải vượt qua nhiều tầng thẩm định khắt khe từ cơ quan Nhà nước đến các tổ chức tín dụng để được cấp tín dụng cho các dự án có thời gian hoàn vốn kéo dài hàng chục năm.
Tài sản cốt lõi của doanh nghiệp PPP không nằm ở hàng tồn kho hay bất động sản ngắn hạn, mà ở quyền khai thác, vận hành và thu phí các công trình trong dài hạn (thường từ 15-25 năm), tạo ra nguồn thu, dòng tiền ổn định, đảm bảo cho việc thực hiện nghĩa vụ tài chính và cải thiện hiệu quả kinh doanh theo thời gian.
Ví dụ điển hình: Công ty cổ phần Hạ tầng giao thông Đèo Cả (HHV)
Công ty cổ phần Hạ tầng giao thông Đèo Cả (HHV) là một thí dụ điển hình cho mô hình PPP thành công. Doanh nghiệp này đang ghi nhận khoản vay dài hạn ở mức cao để đầu tư vào các dự án trọng điểm như hầm Đèo Cả, Cù Mông, Hải Vân 2, cao tốc Cam Lâm-Vĩnh Hảo, Bắc Giang-Lạng Sơn, Đồng Đăng-Trà Lĩnh. Song hành với các khoản vay là hệ thống tài sản hạ tầng quy mô lớn mà doanh nghiệp trực tiếp quản lý, vận hành và tổ chức thu phí, tạo ra dòng tiền dài hạn, ổn định.
Theo báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025 đã kiểm toán, HHV ghi nhận doanh thu hơn 3.800 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt hơn 671 tỷ đồng; tăng trưởng lần lượt gần 15% và 35,5% so với cùng kỳ. Trong đó, hoạt động đầu tư (thu phí BOT) đóng vai trò trụ cột khi chiếm tới 91% tổng lợi nhuận gộp, tăng trưởng 17,6%. Những con số này cho thấy, dư nợ không cản trở HHV tăng trưởng, mà ngược lại đang song hành với việc mở rộng quy mô tài sản và gia tăng năng lực dòng tiền.
Kết luận: PPP – Động lực cho phát triển trong kỷ nguyên mới
Trong bối cảnh nhu cầu phát triển hạ tầng ngày càng lớn, doanh nghiệp PPP đang giữ vai trò là đối tác chiến lược của Nhà nước trong việc huy động nguồn lực xã hội, góp phần giảm áp lực cho ngân sách và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Để đánh giá đúng một doanh nghiệp PPP, cần vượt qua cách tiếp cận dựa trên các chỉ số tài chính ngắn hạn, thay vào đó là nhìn vào quy mô dự án, chất lượng tài sản, quyền khai thác dài hạn, năng lực vận hành và khả năng huy động vốn.
Hiểu đúng mô hình PPP không chỉ giúp đánh giá chính xác doanh nghiệp, mà còn là điều kiện quan trọng để xây dựng một môi trường đầu tư minh bạch, nơi Nhà nước và khu vực tư nhân cùng kiến tạo giá trị. Khi đó, PPP sẽ thật sự trở thành động lực giúp Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới.
