Xung đột Trung Đông đẩy giá nhiên liệu bay tăng vọt, đe dọa thiếu hụt cung ứng tại Việt Nam
Theo thông tin từ Cục Hàng không Việt Nam, từ cuối tháng 2/2026, xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang nghiêm trọng. Điều này dẫn đến việc Iran đe dọa và trên thực tế gần như đóng hoàn toàn eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển hơn 20% sản lượng dầu toàn cầu, trong đó phần lớn cung cấp cho khu vực Châu Á.
Giá dầu và nhiên liệu bay tăng đột biến
Theo Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp – JMIC, ngày 3/3, đã không có tàu chở dầu nào đi qua eo biển Hormuz. Giá dầu thô Brent tăng nhanh từ mức 65-70 USD/thùng lên 92,6 USD/thùng vào ngày 6/3. Sự gián đoạn nguồn cung này tác động trực tiếp đến thị trường nhiên liệu bay khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Cụ thể, giá MOPS Jet A-1 tại Singapore tăng từ 83,32 và 89,04 USD/thùng trong tháng 1 và tháng 2 lên 116,46 USD/thùng (ngày 2/3) và đạt đỉnh 231,42 USD/thùng (ngày 4/3). Mức tăng này tương đương 160% chỉ trong 4 ngày đầu giao dịch tháng 3. Hiện tại, giá MOPS đang giao dịch quanh mức 160,57 USD/thùng và dự báo sẽ tiếp tục giữ ở mức cao, xấp xỉ 170 USD/thùng trong tháng 3 do lo ngại căng thẳng leo thang và nguồn cung vẫn hạn chế.
Bên cạnh đó, phụ phí Premium vật lý Jet A-1 (physical cargo premium) tăng từ mức bình thường 1-2 USD/thùng lên 18,11 – 21,16 USD/thùng. Điều này khiến tổng chi phí cho nhiên liệu hàng không tăng mạnh. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế IATA, giá Jet A-1 sẽ khiến chi phí khai thác của các hãng hàng không đội thêm 50-60%. Nếu giá Jet A-1 tăng đến mức 200 USD/thùng trở lên, chi phí của hãng hàng không sẽ tăng trên 70%.
Nguồn cung khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng
Tình hình nguồn cung dầu thô căng thẳng khiến các nhà máy lọc dầu châu Á – đối tác cung cấp chính của Việt Nam – phải cắt giảm công suất và các nước cấm xuất khẩu sản phẩm để đảm bảo nguồn cung trong nước. Nhà máy lọc dầu Singapore cắt từ 85% xuống 60% công suất. Ngày 6/3, Thủ tướng Thái Lan đã ra lệnh cấm xuất khẩu hoàn toàn các sản phẩm lọc hóa dầu, theo đó các nhà máy Thái Lan công bố Bất khả kháng (Force Majeure). Hiện Trung Quốc cũng đã công bố việc hạn chế và ngừng hoàn toàn xuất khẩu các sản phẩm nhiên liệu hàng không.
Việt Nam là nước phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu hàng không với 70% nhu cầu là nhập khẩu và trên 60% đến từ Thái Lan và Trung Quốc. Hiện tại, hầu hết nhà cung cấp, nhà máy trong khu vực không có hàng sẵn, các kho cạn hàng. Các nước có năng lực sản xuất xuất khẩu lớn và các nhà máy lớn đều đã và có nguy cơ phải giảm, ngừng xuất khẩu bán hàng (bao gồm cả Hàn Quốc, Nhật Bản), dẫn đến tình trạng tranh mua, đẩy giá lên cao.
Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không tại Việt Nam
Hiện tại, Việt Nam có 5 đơn vị cung cấp nhiên liệu hàng không là Công ty TNHH MTV Nhiên liệu Hàng không Việt Nam (Skypec), Công ty cổ phần Nhiên liệu bay Petrolimex (Petrolimex Aviation), Công ty cổ phần Thương mại Xăng dầu Tân Sơn Nhất (TAPETCO), Công ty cổ phần dịch vụ nhiên liệu hàng không Nội Bài (NAFSC) và Công ty cổ phần tập đoàn Nhiên liệu hàng không Đông Dương. Trong đó, Skypec và Petrolimex Aviation là hai đơn vị chủ lực, cung cấp phần lớn nhiên liệu hàng không cho các hãng hàng không Việt Nam và nước ngoài khai thác tại Việt Nam.
Theo báo cáo của Skypec và Petrolimex Aviation, các đơn vị này đảm bảo được việc cung cấp xăng dầu cho các hãng hàng không đến hết 31/3 theo kế hoạch và hợp đồng. Tuy nhiên, mặc dù đã triển khai việc mua hàng để phục vụ cho tháng 4/2026, các đối tác cung cấp ở Singapore, Thái Lan, Trung Quốc đang trì hoãn việc giao hàng vì nhiều lý do và có thể áp dụng ngay điều khoản Bất khả kháng (Force Majeure) để chấm dứt hợp đồng.
Do vậy, Cục Hàng không Việt Nam đánh giá nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không cung cấp cho hãng hàng không Việt Nam ngay từ đầu tháng 4/2026 và các tháng tiếp theo là hiện hữu. Skypec, Petrolimex Aviation, Tapetco đang tìm kiếm các nguồn cung cấp khác, chấp nhận mức giá cao để phục vụ cho kế hoạch sản xuất kinh doanh trong tháng 4/2026 và các tháng sau đó. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, việc tìm được nhà cung cấp mới là khó khả thi.
Nguồn cung cấp nội địa từ hai nhà máy lọc dầu là Nghi Sơn và Dung Quất cũng khó có thể ngay lập tức nâng công suất sản xuất Jet A-1 do còn phải cân đối với các sản phẩm xăng dầu khác để đảm bảo hoạt động của nền kinh tế. Thêm nữa, theo Petrolimex Aviation, các nhà máy này cũng có kế hoạch bảo trì trong các tháng 3 và 4/2026 và dự kiến tạm dừng hoạt động trong 10 ngày/tháng.
Tác động đến chi phí vận hành của các hãng hàng không
Chi phí nhiên liệu bay đang chiếm khoảng 35–40% tổng chi phí vận hành của các hãng hàng không. Đối với các hãng hàng không Việt Nam, giá nhiên liệu chiếm tỉ trọng rất lớn trong chi phí vận hành. Việc phải điều chỉnh lộ trình bay tránh không phận đóng (bay xa thêm, bay vòng) cũng làm tăng thời gian bay, tiêu hao nhiên liệu, chi phí làm thêm giờ của tổ bay và bảo dưỡng, sẽ càng làm giảm lợi nhuận của hoạt động kinh doanh hàng không.
Theo báo cáo của Vietnam Airlines, với mức giá dầu Jet A-1 khoảng 200-230 USD/thùng như những ngày vừa qua, chi phí khai thác của Vietnam Airlines sẽ tăng thêm khoảng 50-60%/tháng so với trước xung đột. Con số này của Sun PhuQuocAirways là 30%. Còn đối với VietJet Air, với quy mô khai thác như hiện tại, với mức giá Jet A-1 như trên, chi phí khai thác của hãng sẽ tăng thêm 2.000 tỷ đồng mỗi tháng.
Giá nhiên liệu tăng cao khiến các đường bay không còn hiệu quả, nhiều đường bay sẽ rơi vào tình trạng càng bay càng lỗ do không bù đắp được chi phí nhiên liệu phát sinh. Do vậy, các hãng hàng không Việt Nam đang phải rà soát lại hoạt động khai thác, bố trí sắp xếp lại lịch bay từ tháng 4/2026 để giảm tiêu hao nhiên liệu cũng như tránh việc hủy chuyến do bị gián đoạn cung ứng nhiên liệu hàng không.
Bên cạnh đó, các cảng hàng không, các đơn vị cung cấp dịch vụ phục vụ mặt đất cũng chịu tác động lớn đến hoạt động khai thác trước nguy cơ sụt giảm số chuyến bay, chi phí dầu Diesel tăng đột biến dẫn đến chi phí vận hành phương tiện, thiết bị tại cảng hàng không tăng cao. Các chi phí vận tải – bảo hiểm được dự báo sẽ tăng vọt, trong khi chi phí tài chính tăng cao do trị giá các lô hàng hiện đã tăng gấp 3 lần so với tháng 2, hạn mức tín dụng tại các ngân hàng bị tụt nhanh chóng gây nên khó khăn cho công tác mua hàng.
