Xung đột đẩy giá dầu tăng, xe điện Trung Quốc hưởng lợi tại châu Á
Cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran đã gây gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung nhiên liệu hóa thạch từ khu vực Trung Đông, khiến giá dầu thô bất ngờ vọt lên mức 119 USD/thùng vào tuần trước. Tình hình này làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về nguy cơ lạm phát trầm trọng hơn và thậm chí là một cuộc suy thoái kinh tế trên quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, theo phân tích từ CNN, sự hỗn loạn về năng lượng này lại đến vào thời điểm có thể nói là thuận lợi một cách đáng kinh ngạc đối với ngành công nghiệp xe điện đang phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc.
Thị trường nội địa chật vật, cơ hội nước ngoài mở ra
Mặc dù hiện là quốc gia sản xuất và xuất khẩu xe điện lớn nhất thế giới, các nhà sản xuất ô tô trong nước của Trung Quốc đang phải đối mặt với một cuộc chiến cạnh tranh giá cả khốc liệt và đà tăng trưởng chậm lại đáng kể tại chính thị trường nội địa. Áp lực tìm kiếm các thị trường xuất khẩu thay thế ngày càng trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh hiện tại, khi xe điện Trung Quốc ngày càng trở nên hợp túi tiền hơn thì giá xăng dầu lại liên tục leo thang. Các chuyên gia nhận định, sự kết hợp đầy nghịch lý này có khả năng trở thành chất xúc tác mạnh mẽ thúc đẩy quá trình mở rộng toàn cầu của ngành công nghiệp, đặc biệt là tại các quốc gia châu Á – nơi đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ tình trạng thiếu hụt nhiên liệu.
Ông Tu Le, Giám đốc điều hành của Sino Auto Insights, một công ty tư vấn chuyên sâu về lĩnh vực ô tô, nhấn mạnh: “Các thương hiệu Trung Quốc có tiềm năng xâm nhập mạnh mẽ vào thị trường châu Á nhờ vào chi phí xăng dầu tăng cao. Tôi kỳ vọng họ sẽ tận dụng tối đa lợi thế chiến lược này.”
Châu Á lộ điểm yếu và bài học an ninh năng lượng
Bất chấp những khoản đầu tư ngày càng tăng vào năng lượng tái tạo, cuộc xung đột kéo dài ba tuần qua tại Trung Đông đã phơi bày sự phụ thuộc dai dẳng và đáng báo động của châu Á vào dầu mỏ nhập khẩu. Ước tính có tới khoảng 60% nguồn cung dầu thô của khu vực này đến từ Trung Đông thông qua eo biển Hormuz – nơi Iran đang thắt chặt đáng kể các tuyến đường vận chuyển hàng hải quan trọng.
Tổ chức tư vấn năng lượng Ember, trong một báo cáo gần đây, đã mô tả xe điện là “đòn bẩy lớn nhất để cắt giảm chi phí nhập khẩu năng lượng”. Báo cáo ước tính việc sử dụng xe điện trên toàn cầu trong năm qua đã giúp giảm mức tiêu thụ dầu thô khoảng 1,7 triệu thùng mỗi ngày – một con số tương đương với khoảng 70% lượng dầu xuất khẩu dự kiến của Iran vào năm 2025.
Đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi năng lượng
Tương tự như cách cuộc xung đột Nga - Ukraine thúc đẩy mạnh mẽ đầu tư vào năng lượng tái tạo tại châu Âu, các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện nay có thể trở thành một bước ngoặt quan trọng khác cho ngành năng lượng sạch tại châu Á.
Ông Lauri Myllyvirta, nhà phân tích chính và đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), phân tích: “Khi giá tăng đột biến trong một môi trường lạm phát thấp, người ta có thể tặc lưỡi bỏ qua. Nhưng khi điều đó lặp lại, nó sẽ là khoảnh khắc ‘không thể để bị lừa lần thứ hai’, giúp mọi người nhận ra một thực tế rằng giá cả luôn biến động và việc lái một chiếc xe chạy xăng chỉ khiến bạn luôn phải đối mặt với những rủi ro đó.”
Tại Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu hơn 40% lượng dầu từ Trung Đông, chiến lược chuyển hướng sang năng lượng tái tạo đã bắt đầu mang lại những kết quả tích cực. Với kho dự trữ dầu lớn nhất thế giới và đồng thời là nhà sản xuất điện gió, điện mặt trời hàng đầu, Trung Quốc có khả năng chống chịu trước cuộc khủng hoảng năng lượng tốt hơn nhiều so với các quốc gia châu Á láng giềng.
Ông Myllyvirta ước tính rằng sự phổ biến của xe điện tại Trung Quốc – hiện chiếm khoảng 50% doanh số xe mới và khoảng 12% tổng số xe đăng ký – đã giúp cắt giảm gần 10% lượng tiêu thụ dầu của quốc gia này trong năm ngoái. “Dưới góc độ của Trung Quốc, kịch bản này chính xác là những gì họ đã dự tính khi theo đuổi chiến lược an ninh năng lượng,” ông nhận xét thêm.
Ông Zhu Zhaoyi, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Trường Kinh doanh HSBC Đại học Bắc Kinh, cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ có thể đẩy nhanh các mục tiêu năng lượng sạch hiện tại của Trung Quốc – cụ thể là đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060. “Ban lãnh đạo Trung Quốc đã từng chứng kiến kịch bản này trước đây. Mỗi khi Trung Đông bất ổn, bài học cũ lại được củng cố: Phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ có hại cho môi trường, mà còn là vấn đề an ninh quốc gia,” ông Zhu nhấn mạnh.
Áp lực cạnh tranh và dư thừa công suất trong nước
Sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ đã giúp Trung Quốc vươn lên vị trí dẫn đầu toàn cầu về xe điện giá rẻ, nhưng đồng thời cũng tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt, thậm chí là bão hòa, cho các nhà sản xuất nội địa. Nhiều doanh nghiệp hiện đang phải vật lộn để tồn tại trong một thị trường dư thừa nguồn cung.
Công ty tư vấn AlixPartners ước tính rằng trong số 129 thương hiệu xe điện Trung Quốc hiện diện trên thị trường năm 2024, chỉ có khoảng 15 thương hiệu là có khả năng duy trì tài chính ổn định cho đến năm 2030. Nhu cầu trong nước được dự báo sẽ còn chậm lại hơn nữa khi chính phủ Trung Quốc dần cắt giảm các khoản trợ cấp mua xe điện.
Ông Yichao Zhang, chuyên gia tư vấn ô tô tại AlixPartners, nhận định: “Ngay cả khi giá dầu tăng giúp ‘miếng bánh’ xe điện tại Trung Quốc lớn hơn, nó cũng không thể tăng gấp đôi quy mô ngay lập tức. Tôi không nghĩ điều này có thể giải quyết vấn đề dư thừa công suất ngay tức thì.” Do đó, thị trường xuất khẩu vẫn là yếu tố sống còn để các hãng xe hấp thụ lượng sản phẩm dư thừa.
Lợi thế cạnh tranh vượt trội tại châu Á
Tình trạng dư thừa công suất khó có thể mang lại lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng tại Mỹ do các rào cản thuế quan nghiêm ngặt. Tuy nhiên, tại châu Á, câu chuyện hoàn toàn khác. Các quốc gia như Thái Lan, Philippines đang ráo riết tìm cách cắt giảm tiêu thụ năng lượng khi dự trữ nhiên liệu sụt giảm, thông qua các biện pháp như khuyến khích làm việc tại nhà và hạn chế sử dụng điều hòa.
Ông Lam Pham, nhà phân tích năng lượng châu Á tại Ember, chỉ ra rằng xe điện Trung Quốc sở hữu lợi thế cạnh tranh lớn tại hầu hết các thị trường châu Á nhờ vào giá thành hợp lý, công nghệ pin tiên tiến và một chuỗi cung ứng toàn diện, được tích hợp chặt chẽ. “Sự biến động của giá nhiên liệu tăng cao cùng với sự hỗ trợ chính sách mạnh mẽ đồng nghĩa với việc thị trường xe điện ở châu Á sẽ tăng trưởng nhanh chóng. Sự mở rộng này sẽ có lợi cho tất cả các nhà sản xuất, nhưng đặc biệt là những đơn vị có thể mở rộng quy mô nhanh chóng và cung cấp các dòng xe giá cả phải chăng,” ông Pham nhấn mạnh.
Như vậy, trong khi cuộc khủng hoảng năng lượng đang gây ra những hệ lụy tiêu cực trên toàn cầu, nó lại vô tình mở ra một cánh cửa cơ hội chiến lược, giúp ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc có thể đẩy mạnh tốc độ xâm nhập và củng cố vị thế tại thị trường châu Á đầy tiềm năng nhưng cũng không kém phần thách thức này.
