Ngành xe điện Mỹ chao đảo: Tổn thất hàng tỷ USD và sự thay đổi chiến lược
Sau nhiều năm đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ xe điện (EV), các hãng xe hàng đầu nước Mỹ đang phải đối mặt với những hậu quả nặng nề. General Motors, Ford Motor và Stellantis – bộ ba lớn từ Detroit – vừa công bố tổng cộng các khoản ghi giảm giá trị tài sản lên đến hơn 50 tỷ USD, phản ánh sự sụt giảm đáng kể trong nhu cầu thị trường.
Doanh số lao dốc và tác động từ chính sách thuế
Trong quý IV vừa qua, doanh số bán xe điện tại Mỹ đã giảm hơn 30%, một con số gây sốc cho ngành công nghiệp. Nguyên nhân chính được cho là do khoản tín dụng thuế liên bang 7.500 USD – từng là động lực thúc đẩy mạnh mẽ doanh số EV – đã hết hiệu lực vào tháng 9 năm ngoái. Ngay cả những mẫu xe điện đình đám như Cybertruck của Tesla hay các dòng bán tải điện từ Ford cũng không tránh khỏi xu hướng lao dốc này.
Các hãng xe dự báo nhu cầu xe điện sẽ còn tiếp tục ảm đạm trong thời gian tới, buộc họ phải có những điều chỉnh chiến lược sâu rộng.
Chiến lược thay đổi: Từ “all-in” đến linh hoạt
General Motors vẫn kiên định với chiến lược xe điện nhưng trên quy mô thu hẹp hơn, tập trung vào sản xuất các dòng xe tải điện cỡ lớn. Trong khi đó, Ford đang có sự chuyển hướng rõ rệt. CEO Jim Farley tuyên bố: “Thay vì tiếp tục rót hàng tỷ USD vào những mẫu EV cỡ lớn không sinh lời, chúng tôi đang xoay trục.” Ford hiện chỉ tập trung phát triển một mẫu bán tải điện giá rẻ dự kiến ra mắt vào năm 2027.
Sự rút lui này diễn ra trong bối cảnh ưu đãi thuế liên bang cho xe điện bị bãi bỏ, và ngay cả khi còn hỗ trợ, nhu cầu vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.
Hệ quả nặng nề: Cắt giảm đầu tư và sa thải lao động
Các hãng xe và nhà sản xuất pin đang thu hẹp quy mô hoạt động một cách mạnh mẽ:
- Hơn 20 tỷ USD đầu tư vào nhà máy EV và pin đã bị hủy bỏ trong năm ngoái, theo Atlas Public Policy.
- GM sa thải hàng nghìn lao động tại Michigan, Ohio, Tennessee và hủy kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất xe tải điện.
- Ford giải thể liên doanh sản xuất pin với một tập đoàn Hàn Quốc, còn Stellantis thoái vốn khỏi doanh nghiệp pin.
CEO Antonio Filosa của Stellantis thừa nhận: “Tốc độ chuyển dịch năng lượng đã bị đánh giá quá cao, khiến chúng tôi xa rời nhu cầu thực tế của khách hàng.”
So sánh với thị trường quốc tế: Bài học từ Trung Quốc
Trong khi thị trường Mỹ gặp khó khăn, thị trường xe điện toàn cầu vẫn tăng trưởng. BYD của Trung Quốc gần đây đã vượt mặt Tesla để trở thành hãng bán xe điện lớn nhất thế giới. Sự khác biệt nằm ở cấu trúc thị trường: Trung Quốc sở hữu chuỗi cung ứng pin nội địa mạnh, chi phí thấp và hệ thống trạm sạc rộng khắp. Ngược lại, Mỹ vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện và chưa đạt được quy mô sản xuất đủ lớn để giảm giá thành.
Phải chăng thị trường EV Mỹ đã chạm ngưỡng bong bóng?
Thuật ngữ “bong bóng” thường xuất hiện khi kỳ vọng vượt xa thực tế. Giai đoạn 2020–2022, thị trường EV Mỹ mang đậm dấu hiệu đầu cơ với định giá cổ phiếu cao, dự báo sản lượng phi thực tế và làn sóng startup IPO ồ ạt. Khi nhu cầu không tăng như dự đoán và chi phí vốn leo thang, thị trường bước vào giai đoạn điều chỉnh.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhấn mạnh đây có thể là sự “tái cân bằng” hơn là sụp đổ hoàn toàn. Nhu cầu xe điện vẫn tăng về dài hạn, nhưng với tốc độ chậm hơn so với các dự báo lạc quan trước đây. Các hãng xe Mỹ đang chuyển từ chiến lược “all-in EV” sang cách tiếp cận linh hoạt, kết hợp giữa xe điện, hybrid và xe xăng hiệu suất cao.
Bài học từ câu chuyện này không phải là xe điện thất bại, mà là thị trường cần thời gian để hấp thụ công nghệ mới. Sự chuyển đổi năng lượng là xu hướng dài hạn, nhưng quá trình đó không diễn ra theo đường thẳng mà đầy những thách thức và điều chỉnh cần thiết.
