Tại xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa, hàng nghìn kỹ sư và công nhân Việt Nam đang tham gia xây dựng Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái, một công trình gần như vô hình từ bên ngoài nhưng ẩn chứa hệ thống đường hầm dài hàng kilomet và khoang máy cao tương đương tòa nhà 17 tầng. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 21.100 tỷ đồng do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư.
Khoét nhà máy cao 52 m trong lòng núi
Hạng mục quan trọng nhất là khoang nhà máy ngầm, nơi bố trí 4 tổ máy cùng hệ thống cơ khí, điện và điều khiển. Khoang ngầm dài 208 m, rộng 29 m và cao 52 m, tương đương một tòa nhà 17 tầng. Toàn bộ không gian này được tạo ra bằng cách khoan, nổ mìn và lấy từng khối đá khỏi lòng núi. Riêng giai đoạn đầu, nhà thầu đặt mục tiêu đào và gia cố khoảng 21.543 m³, hạ cao trình thi công từ 133 m xuống 119,5 m. Đến cuối năm 2026, phần đào dự kiến tiếp tục xuống cao trình sàn lắp máy 109,5 m. Như vậy, trong năm nay, cao trình thi công của khoang nhà máy được đặt mục tiêu hạ thêm 23,5 m.
Hàng kilomet đường hầm xuyên núi
Để kết nối khoang nhà máy với các hồ chứa, khu vực vận hành và hệ thống điện, công trình cần một mạng lưới đường hầm lớn. Tổng chiều dài hầm ngang khoảng 3 km, đường kính từ 3,5 m đến 7,5 m. Bên cạnh đó là gần 300 m hầm đứng, đường kính thay đổi từ 2,4 m đến 9 m. Riêng trong quý II/2026, công trường đặt mục tiêu đào, gia cố hơn 1 km đường hầm và xử lý trên 38.500 m³ đất đá tại đường vận hành cùng khoang nhà máy ngầm. Trước mùa mưa, Ban Quản lý dự án Điện 3 và liên danh nhà thầu duy trì nhịp thi công “3 ca, 4 kíp”, tăng số mũi thi công từ 5 lên 7.
“Viên pin nước” công suất 1.200 MW
Thủy điện tích năng Bác Ái hoạt động với hai hồ nước nằm ở độ cao khác nhau. Khi hệ thống điện có nguồn cung dư hoặc nhu cầu xuống thấp, nhà máy sử dụng điện để bơm nước từ hồ dưới lên hồ trên. Đến giờ cao điểm, nước được dẫn xuống qua hệ thống đường hầm áp lực để làm quay các tổ máy, phát điện trở lại lưới điện quốc gia. Nhà máy được ví như một “viên pin nước” quy mô lớn. Công trình không tạo thêm năng lượng, nhưng có thể chuyển một phần điện từ thời điểm dư thừa sang lúc nhu cầu tăng cao, đồng thời hỗ trợ điều tần, ổn định điện áp và tăng khả năng hấp thụ điện gió, điện mặt trời.
Theo kế hoạch, tổ máy số 1 dự kiến phát điện vào tháng 12/2029 và toàn bộ dự án hoàn thành cuối năm 2030. Khi đó, phía sau lớp đá của ngọn núi tại Bác Ái Tây sẽ là một nhà máy điện công suất 1.200 MW với hàng kilomet đường hầm, những giếng đứng rộng tới 9 m và khoang máy cao hơn 50 m.
