Việt Nam đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn: Xu thế tất yếu cho tăng trưởng bền vững
Việt Nam đang trong quá trình xây dựng một hệ sinh thái "kinh tế tuần hoàn" khép kín, đáp ứng bối cảnh toàn cầu đối mặt với áp lực cạn kiệt tài nguyên, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và hạn chế của mô hình tăng trưởng tuyến tính truyền thống. Trong đó, ngành công nghiệp được xác định là trọng tâm chuyển dịch mạnh mẽ, quyết liệt và toàn diện nhất.
Xu thế tất yếu thúc đẩy kinh tế xanh
Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp mà là một xu thế tất yếu để thúc đẩy mô hình kinh tế bền vững, xanh; nâng cao năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế; đồng thời thực hiện mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Trong bối cảnh hiện nay, đây không chỉ là lựa chọn chính sách mà là điều kiện thiết yếu để duy trì tăng trưởng dài hạn, đặc biệt trong sản xuất công nghiệp và công nghiệp hỗ trợ.
Từ những năm đầu thập niên 2020, quan điểm, chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước đã thể hiện sự nhất quán trong việc thực hiện mô hình kinh tế tuần hoàn. Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm:
- Phát triển kinh tế tuần hoàn gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng.
- Doanh nghiệp làm trọng tâm, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo.
- Kết hợp giữa cơ chế thị trường và chính sách điều tiết.
- Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ.
Thể chế hóa và thay đổi tư duy quản lý
Theo ông Chu Việt Cường, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp (Cục Công nghiệp - Bộ Công thương), quan điểm về kinh tế tuần hoàn đã được thể chế hóa thông qua Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cùng nhiều quyết định, nghị định liên quan. Điều này phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý nhà nước: từ tập trung xử lý hậu quả và kiểm soát ô nhiễm sang điều chỉnh toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khai thác tài nguyên, sản xuất, tiêu dùng đến xử lý chất thải.
Kinh tế tuần hoàn được thiết kế như "xương sống" của nền kinh tế hiện đại, gắn kết với hệ thống chính sách liên ngành bao gồm môi trường, tài chính, công nghiệp, thương mại và đầu tư.
Ứng dụng thực tiễn và thách thức
Sự ra đời và hoạt động hiệu quả của hàng loạt cơ sở sản xuất xanh theo mô hình tuần hoàn, như Vin Group, Gamuda và DoGreen, cho thấy tính thích ứng của doanh nghiệp trong nước. Các đơn vị này tiên phong ứng dụng công nghệ khí hóa xử lý rác thải, tận dụng năng lượng tái tạo và đạt chỉ số phát thải carbon âm.
Tuy nhiên, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Phạm Văn Quân nhận định: Hành trình chuyển dịch không phải là "màu hồng". Doanh nghiệp đối mặt với nhiều thách thức như chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu hụt nhân lực chất lượng, lúng túng trong áp dụng chính sách và lựa chọn công nghệ. Vai trò của Nhà nước trong định hướng, điều tiết và phân phối nguồn vốn là rất quan trọng.
Cơ hội chiến lược và định hướng tương lai
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam, khẳng định kinh tế tuần hoàn là xu thế không thể đảo ngược. Công nghệ số đóng vai trò động lực cốt lõi, mở ra cơ hội chiến lược cho hội nhập và cạnh tranh toàn cầu.
Ông gợi ý mô hình vận hành nên kết hợp ba cách tiếp cận: thể chế (như Liên minh châu Âu), quản lý nhà nước (như Trung Quốc) và đổi mới quản trị, công nghệ (như Apple, IKEA). Giai đoạn trọng tâm 2025-2030 là thời điểm ngành công nghiệp Việt Nam đón nhận cơ hội chiến lược để chuyển dịch từ nền kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn.
Để thành công, cần hoàn thiện và triển khai đồng bộ ba trụ cột chiến lược: thể chế, công nghệ và cơ chế tài chính. Bên cạnh đó, đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao, hợp tác quốc tế về công nghệ và truyền thông nâng cao nhận thức là yếu tố then chốt. "Quan trọng là phải hành động ngay, không phải có làm hay không mà là làm nhanh đến đâu", ông Bùi Quang Tuấn nhấn mạnh.
