Việt Nam xếp thứ 6 thế giới về trữ lượng đất hiếm, thu hút sự quan tâm của Mỹ và Trung Quốc
Theo báo cáo mới nhất từ Cục Khảo sát địa chất Mỹ, Trung Quốc hiện là quốc gia dẫn đầu thế giới về trữ lượng đất hiếm với con số ấn tượng 44 triệu tấn. Các nước khác cũng sở hữu nguồn tài nguyên này với số lượng lớn, bao gồm Brazil (21 triệu tấn), Madagascar (6,9 triệu tấn), Úc (5,7 triệu tấn) và Nga (3,8 triệu tấn). Trong khi đó, Việt Nam được ghi nhận có khoảng 3,5 triệu tấn, xếp vị trí thứ 6 trên toàn cầu, mở ra tiềm năng phát triển công nghiệp quan trọng.
Quy hoạch khai thác và sự quan tâm từ các cường quốc
Vào tháng 7/2023, Quyết định số 866/QĐ-TTg về "quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050" đã chính thức được phê duyệt. Theo đó, Việt Nam dự kiến sẽ khai thác khoảng 2 triệu tấn quặng đất hiếm nguyên khai mỗi năm, với trọng tâm đầu tư vào các mỏ lớn như Yên Phú (tỉnh Lào Cai) và Đông Pao (tỉnh Lai Châu). Ngay sau động thái này, nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến nguồn tài nguyên đất hiếm của Việt Nam.
Phía Mỹ đã có hàng loạt hoạt động hợp tác, bắt đầu từ tháng 9/2023 khi Tổng thống Mỹ thăm Việt Nam và hai nước ký biên bản ghi nhớ về hỗ trợ xác định trữ lượng đất hiếm. Tiếp đó, vào tháng 10/2023, Nhà kinh tế trưởng thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ Emily Blanchard nhấn mạnh sẵn sàng cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam trong tổ chức đấu thầu khai khoáng. Tại Diễn đàn Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ tháng 11/2023, bà Susan Burns, Tổng Lãnh sự Hoa Kỳ tại TP.HCM, khẳng định Mỹ sẽ cùng Việt Nam đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thu hút đầu tư để khai thác đất hiếm. Đến tháng 7/2024, các nhà đầu tư Mỹ và Hàn Quốc như Zoetic Global và Trident Global Holdings đã công bố hợp tác chiến lược với tập đoàn Hưng Hải của Việt Nam nhằm khai thác và phát triển các mỏ đất hiếm.
Trung Quốc và công nghệ dẫn đầu thế giới
Bên cạnh Mỹ, Trung Quốc cũng không giấu giếm sự quan tâm đến đất hiếm tại Việt Nam. Vào tháng 4/2024, Tập đoàn Đất hiếm Trung Quốc (CREG), một trong những công ty lớn nhất thế giới với 37,6% hoạt động khai thác đất hiếm của Trung Quốc, đã bày tỏ mong muốn hợp tác khai thác và chế biến tại Việt Nam. Đây là lần thứ hai tập đoàn này ngỏ lời đầu tư, sau buổi làm việc với Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn nhà nước vào tháng 11/2023.
Thực tế, công nghệ khai thác và chế biến đất hiếm tại Việt Nam dù được nghiên cứu từ sớm nhưng vẫn chủ yếu dừng ở quy mô phòng thí nghiệm, chưa có ứng dụng thực tế rộng rãi. Trong khi đó, Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về lĩnh vực này, với việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình sản xuất, giúp kiểm soát chất lượng và nâng cao năng suất gấp đôi. Tuy nhiên, ngành đất hiếm Trung Quốc vẫn đối mặt với ba thách thức lớn: khó đo lường giá trị thực sự của AI, thiếu hệ thống quản lý dữ liệu hiệu quả và khan hiếm nhân lực chuyên sâu về cả AI lẫn đặc thù ngành.
Công nghệ khai thác tiên tiến và chiến lược quốc gia
Tại Mỹ, theo trang Mining News, các công nghệ khai thác và đo lường đất hiếm đang phát triển mạnh mẽ theo hướng bền vững và hiệu quả cao. Các hệ thống khoan tự động và drone thăm dò được triển khai để tăng năng suất và đảm bảo an toàn trong khai thác mỏ. Đồng thời, giải pháp quản lý năng lượng và hiệu suất dựa trên công nghệ số giúp tinh giản quy trình vận hành và tối ưu hóa tài nguyên. Đặc biệt, Mỹ tập trung cải tiến công nghệ đo lường đất hiếm để nâng cao độ chính xác và tính ứng dụng thực tế, với việc tích hợp AI và cảm biến kỹ thuật số phân tích dữ liệu địa chất, xác định mỏ tiềm năng với độ chính xác cao, góp phần tối ưu hóa sản xuất và giảm tác động môi trường.
Trong bối cảnh đó, vào ngày 17/1/2026, Thường trực Chính phủ Việt Nam đã thảo luận và cho ý kiến về việc xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm. Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quản lý nhà nước, phát triển ngành công nghiệp đất hiếm để góp phần tự chủ chiến lược. Các nhiệm vụ và giải pháp bao gồm xây dựng, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách với ưu tiên chế biến sâu; đầu tư tài chính và huy động nguồn lực từ nhà nước, hợp tác công tư và nhà đầu tư; phát triển hạ tầng; chuyển giao và làm chủ công nghệ tiên tiến, phù hợp; đẩy mạnh hợp tác công tư; và quản trị thông minh dựa trên chuyển đổi số. Điều này cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của đất hiếm trong chiến lược phát triển kinh tế và công nghệ của Việt Nam.
