Ngành hóa chất Việt Nam: Cơ hội và thách thức trên con đường chuyển đổi xanh
Ngành hóa chất, một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, đang đứng trước những yêu cầu cấp thiết về phát triển bền vững. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp to lớn, lĩnh vực này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Do đó, việc thúc đẩy quá trình "xanh hóa" ngành hóa chất không chỉ là một nhu cầu tất yếu mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Những rào cản lớn trong hành trình chuyển đổi
Trong quá trình triển khai các biện pháp chuyển đổi, các doanh nghiệp hóa chất đang phải đối mặt với hàng loạt khó khăn chồng chất. Hạn chế về công nghệ và chi phí đầu tư ban đầu cao là hai thách thức nổi bật, khiến nhiều đơn vị e ngại. Bên cạnh đó, sự thiếu vắng của các cơ chế khuyến khích đầu tư, phát triển từ phía Nhà nước càng làm trầm trọng thêm tình hình. Trong khi đó, các thị trường xuất khẩu chủ lực ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về nguồn gốc xanh và mức độ phát thải carbon thấp, đặt ra áp lực không nhỏ.
Chi phí để áp dụng công nghệ xanh, công nghệ sạch vẫn còn ở mức cao, trong khi trình độ công nghệ và năng lực quản lý của một bộ phận doanh nghiệp chưa theo kịp yêu cầu thực tế. Tình trạng đổi mới công nghệ diễn ra chậm chạp và sự phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ nhập khẩu cũng là những điểm yếu cần khắc phục. Mặt khác, nhận thức về hóa học xanh và phát triển bền vững ở một số doanh nghiệp vẫn chưa đầy đủ, dẫn đến sự chậm trễ trong hành động.
Các cơ chế, chính sách hỗ trợ như tín dụng xanh, ưu đãi thuế, hỗ trợ đổi mới công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực vẫn còn nhiều hạn chế, tạo thành rào cản đáng kể đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh và hoàn thiện kịp thời từ phía các cơ quan quản lý.
Mục tiêu và giải pháp cụ thể từ Tập đoàn Hóa chất Việt Nam
Nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam đã chính thức ban hành chương trình chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2030, với tầm nhìn dài hạn đến năm 2050. Theo đó, đến năm 2030, tập đoàn phấn đấu giảm tối thiểu 5% lượng phát thải CO2 so với năm 2024, đồng thời nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên mức 5-10% tổng tiêu thụ năng lượng. Hướng đến năm 2050, mục tiêu là giảm ít nhất 20% phát thải CO2 và tiến tới trung hòa carbon, với tỷ lệ năng lượng tái tạo đạt từ 20 đến 30%.
Để đạt được những mục tiêu đầy tham vọng này, các doanh nghiệp hóa chất đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ:
- Chuyển đổi nguyên nhiên liệu và năng lượng đầu vào sang các dạng thân thiện hơn với môi trường.
- Áp dụng công nghệ, thiết bị và quy trình sản xuất mới, hướng đến mô hình kinh tế tuần hoàn và tái chế chất thải hiệu quả.
- Chủ động lắp đặt điện mặt trời áp mái, sử dụng năng lượng sinh khối, và nghiên cứu chuyển đổi một phần than sang nhiên liệu ít phát thải carbon như khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).
- Tiếp cận các loại nhiên liệu mới như amoniac xanh và hydro xanh, phù hợp với lộ trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.
Song song đó, ngành hóa chất cũng đẩy mạnh nghiên cứu thu hồi, lưu giữ và sử dụng carbon, đồng thời triển khai thí điểm các dự án tạo tín chỉ carbon từ các hoạt động chuyển đổi nhiên liệu, sử dụng năng lượng tái tạo và trồng rừng.
Hỗ trợ từ chính sách và kỳ vọng trong tương lai
Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình "xanh hóa" ngành hóa chất. Luật Hóa chất năm 2025 đánh dấu một bước tiến lớn về mặt thể chế, cung cấp cơ sở pháp lý để thúc đẩy phát triển ngành hóa chất theo hướng kinh tế tuần hoàn. Luật này yêu cầu áp dụng nguyên tắc hóa học xanh trong thiết kế, lựa chọn công nghệ và quy trình sản xuất, đồng thời dành cơ chế ưu đãi cho các dự án hóa chất trọng điểm sử dụng năng lượng tái tạo và công nghệ sạch.
Tuy nhiên, các đơn vị trong ngành vẫn kỳ vọng Nhà nước sẽ tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện thể chế và đưa ra các cơ chế, chính sách đặc thù hơn. Cụ thể, họ mong muốn có sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn về tín dụng xanh, tạo điều kiện để làm chủ công nghệ sạch, thúc đẩy hợp tác quốc tế, và khuyến khích các nhà đầu tư phát triển dự án hóa chất xanh cũng như xây dựng các khu công nghiệp tuần hoàn.
Sự kiện Triển lãm Công nghiệp hóa chất Việt Nam lần thứ 21, diễn ra vào ngày 27/11/2025, đã thu hút sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong nước và quốc tế, minh chứng cho sự quan tâm ngày càng tăng đối với xu hướng phát triển bền vững trong lĩnh vực này. Hành trình chuyển đổi xanh của ngành hóa chất Việt Nam vẫn còn nhiều chông gai, nhưng với quyết tâm và sự hỗ trợ kịp thời, tương lai phát triển bền vững là hoàn toàn khả thi.
