Đến nay, toàn tỉnh Quảng Ngãi có gần 650 sản phẩm OCOP, trong đó có 2 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao, 55 sản phẩm 4 sao và gần 600 sản phẩm 3 sao. Chính sách vượt trội của chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” thu hút 320 chủ thể, gồm 52 doanh nghiệp, 107 hợp tác xã (HTX), 158 cơ sở, hộ kinh doanh và 3 tổ hợp tác tham gia.
OCOP – động lực đổi mới cho doanh nghiệp và HTX
Những năm qua, OCOP trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp, HTX đổi mới phương thức kinh doanh gắn với nhu cầu thị trường. Thông qua các chính sách hỗ trợ, nhiều chủ thể đã nâng cao năng lực sản xuất, quản trị, từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh và xây dựng thương hiệu.
Sau nhiều năm kiên trì thử nghiệm và mở rộng diện tích trồng tỏi theo hướng hữu cơ, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh ở đặc khu Lý Sơn đã xây dựng thành công thương hiệu tỏi hữu cơ trên vùng đất đảo. Sản phẩm tỏi Lý Sơn của doanh nghiệp được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, hiện là sản phẩm OCOP 5 sao duy nhất của tỉnh Quảng Ngãi. Nhờ khẳng định được chất lượng và uy tín, các sản phẩm từ tỏi Lý Sơn đã có mặt tại nhiều hệ thống phân phối lớn, đồng thời từng bước tiếp cận các thị trường xuất khẩu tiềm năng.
Giám đốc công ty Nguyễn Văn Nhật cho biết: “Hiện doanh nghiệp liên kết sản xuất với 85 hộ dân trên diện tích khoảng 40 ha; trong đó, 32 ha được chứng nhận VietGAP và 8 ha đạt tiêu chuẩn HACCP. Bên cạnh chất lượng sản phẩm, chứng nhận OCOP đã giúp thương hiệu tỏi Lý Sơn vươn xa hơn trên thị trường. Hiện công ty hợp tác với gần 10 doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ hơn 200 tấn tỏi mỗi năm và đang đàm phán với các đối tác tại Nhật Bản, Hàn Quốc để mở rộng thị trường. OCOP không chỉ là bệ phóng cho các sản phẩm chế biến từ tỏi mà còn góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Lý Sơn đến với bạn bè quốc tế”.
Chất lượng và thương hiệu ngày càng được nâng cao
Nhờ sự đầu tư của các chủ thể sản xuất, nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh Quảng Ngãi ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường. Chất lượng sản phẩm được nâng cao, mẫu mã từng bước cải tiến và hệ thống phân phối không ngừng mở rộng qua các kênh bán lẻ truyền thống, siêu thị và thương mại điện tử. Bên cạnh đó, chương trình OCOP góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu sản xuất ở khu vực nông thôn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và hỗ trợ thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
Tại xã Đăk Hà, vùng cà-phê lớn của tỉnh với diện tích khoảng 300 ha, HTX Nông nghiệp, Sản xuất và Thương mại Sáu Nhung đã tổ chức sản xuất theo mô hình cánh đồng lớn, hình thành chuỗi liên kết từ trồng trọt đến chế biến sâu. HTX hiện có 32 thành viên cùng 80 hộ dân liên kết sản xuất. Nhờ đầu tư máy móc, trang thiết bị hiện đại và áp dụng quy trình sản xuất chất lượng cao, đơn vị đã xây dựng được 4 sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh gồm: Cà-phê đặc biệt Sáu Nhung, cà-phê sữa cao cấp, cà-phê hương sầu riêng và tinh cà-phê. Những sản phẩm mang thương hiệu cà-phê Đăk Hà ngày càng được người tiêu dùng đón nhận, mở ra triển vọng phát triển cho vùng nguyên liệu cà-phê ở khu vực miền núi Quảng Ngãi.
“Gia đình tôi liên kết với HTX để canh tác cà-phê theo quy trình chất lượng cao. So với phương thức sản xuất truyền thống, mô hình này cho hiệu quả kinh tế tốt hơn, giá bán cao hơn từ 20 đến 25% so với nhiều vùng trồng lân cận”, chị Võ Thị Hương, đại diện một hộ dân cho biết.
Hướng đến thị trường xuất khẩu
Các sản phẩm OCOP của Quảng Ngãi mang đậm bản sắc vùng miền, nổi bật là nhóm nông sản đặc trưng của khu vực miền núi và biển đảo. Sự đa dạng về chủng loại đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho hàng hóa địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, chương trình OCOP vẫn còn không ít khó khăn cần tháo gỡ. Nhiều sản phẩm có tính tương đồng cao giữa các địa phương, dẫn đến trùng lặp về chủng loại và chưa tạo được sự khác biệt rõ nét trên thị trường. Đối với nhóm dược liệu, các xã vùng cao như Đăk Tô, Măng Ri, Tu Mơ Rông hay Măng Đen đều phát triển những dòng sản phẩm tương tự nhau, khiến khả năng cạnh tranh chưa cao. Ngoài ra, một số cơ sở sản xuất và hộ kinh doanh vẫn chưa chú trọng đầu tư bao bì, nhãn mác, thiết kế nhận diện thương hiệu. Nhiều sản phẩm còn đơn điệu về hình thức, trong khi quy trình sản xuất chưa đồng nhất cho nên khó đáp ứng yêu cầu về số lượng và chất lượng của các hệ thống phân phối lớn.
Chị Phạm Lan Anh, đại diện nhà phân phối Thành Tín ở phường Cẩm Thành chia sẻ: “Các siêu thị luôn sẵn sàng đưa sản phẩm OCOP lên kệ nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn thực phẩm. Chúng tôi ưu tiên liên kết với những doanh nghiệp, HTX có vùng nguyên liệu ổn định, sản lượng bảo đảm và khả năng cung ứng lâu dài. Đây là điều kiện quan trọng để sản phẩm có thể đứng vững trong hệ thống bán lẻ hiện đại”.
Để hỗ trợ các chủ thể OCOP mở rộng thị trường, tỉnh Quảng Ngãi đã triển khai nhiều chính sách khuyến khích phát triển chuỗi cung ứng, kết nối tiêu thụ hàng hóa tại khu vực miền trung-Tây Nguyên và các tỉnh, thành phố trong cả nước. Ngành nông nghiệp thường xuyên rà soát, lựa chọn các sản phẩm tiềm năng để tập trung hỗ trợ phát triển, đồng thời phối hợp các đơn vị tổ chức hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu và quảng bá thương hiệu. Nhiều điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP được xây dựng, giúp các cơ sở sản xuất tiếp cận người tiêu dùng, hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến phân phối.
Trong giai đoạn tới, tỉnh Quảng Ngãi định hướng phát triển OCOP gắn với các ngành hàng chủ lực của địa phương. Tỉnh tập trung hỗ trợ các chủ thể xây dựng vùng nguyên liệu đặc trưng, phát triển sản xuất hữu cơ, sinh thái, cấp mã số vùng trồng, bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó, các doanh nghiệp, HTX tiếp tục đầu tư máy móc, nâng cấp cơ sở hạ tầng, đổi mới công nghệ chế biến, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm nhằm gia tăng giá trị thương hiệu.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và đồng hành, nhưng thành công của chương trình phụ thuộc lớn vào sự chủ động của các chủ thể sản xuất. Các doanh nghiệp, HTX cần đổi mới tư duy, bám sát nhu cầu thị trường để điều chỉnh quy trình sản xuất, chế biến và bảo quản sau thu hoạch. Cùng với việc nâng cao chất lượng, mẫu mã, cần chú trọng xây dựng thương hiệu cộng đồng gắn với giá trị văn hóa địa phương, mở rộng mạng lưới phân phối và hướng đến các thị trường xuất khẩu tiềm năng.
