Trung tuần tháng 6/2025, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam đã liên tiếp ra quyết định chấp thuận năm công ty chứng khoán đầu tiên tham gia hệ thống giao dịch hoặc trở thành thành viên lưu ký, thanh toán giao dịch carbon. Ngay sau đó, ngày 17/6, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam cũng đã ra quyết định chấp thuận cho Chứng khoán DNSE, Chứng khoán VNDIRECT và Chứng khoán VietinBank tham gia hệ thống giao dịch carbon. Đến ngày 19/6, cơ quan này cho biết đã tiếp nhận hồ sơ đăng ký tham gia hệ thống giao dịch carbon của Chứng khoán MB.
Động thái mang tính bước ngoặt cho thị trường carbon
Những quyết định này mang tính nghiệp vụ đối với từng doanh nghiệp tài chính. Song nếu đặt trong lộ trình phát triển dài hạn, động thái này không chỉ đánh dấu sự xuất hiện của những thành viên đầu tiên trên thị trường carbon Việt Nam mà còn cho thấy quá trình xây dựng thị trường đang dần chuyển từ giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý sang chuẩn bị hạ tầng vận hành.
Trước đó, nhằm hiện thực hóa mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường mới mẻ này. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho lộ trình triển khai thị trường trong nước.
Vai trò của các công ty chứng khoán trong hạ tầng thị trường
Trong bối cảnh đó, việc xuất hiện các thành viên giao dịch, lưu ký và thanh toán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi một thị trường muốn vận hành không chỉ cần quy định pháp luật mà còn phải có hệ thống trung gian đủ năng lực để tổ chức giao dịch, quản lý tài sản và thực hiện thanh toán an toàn. Đây cũng là lý do các công ty chứng khoán trở thành nhóm định chế tài chính đầu tiên tham gia sâu vào quá trình xây dựng thị trường này.
Với kinh nghiệm vận hành tài khoản giao dịch, lưu ký tài sản, quản lý rủi ro và thanh toán trên thị trường vốn, các định chế tài chính này được xem là những tổ chức phù hợp để đảm nhiệm các cấu phần ban đầu của thị trường carbon. Đồng thời mở ra kỳ vọng về việc định hình một thị trường mới có tiềm năng phát triển trong tương lai.
Bản chất và lợi ích của thị trường carbon
Về bản chất, thị trường carbon là cơ chế định giá phát thải khí nhà kính thông qua thị trường. Thay vì áp dụng hoàn toàn các biện pháp hành chính, cơ chế này tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động lựa chọn giải pháp giảm phát thải với chi phí hợp lý hơn. Qua thị trường carbon, dòng vốn sẽ hướng tới những doanh nghiệp, dự án và lĩnh vực có khả năng cắt giảm phát thải với chi phí thấp hơn, tối ưu hóa chi phí chuyển đổi xanh trên quy mô toàn nền kinh tế.
Mặt khác, đối với doanh nghiệp, việc giảm phát thải không còn đơn thuần là nghĩa vụ tuân thủ mà có thể trở thành một nguồn giá trị kinh tế thông qua việc tạo ra tín chỉ carbon hoặc tối ưu hóa việc sử dụng hạn ngạch phát thải. Các doanh nghiệp phát thải lớn sẽ phải cân nhắc chi phí phát sinh nếu không đầu tư cho quá trình chuyển đổi công nghệ và giảm phát thải.
Chuẩn bị cho tương lai xanh và cạnh tranh toàn cầu
Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường đang ngày càng ảnh hưởng đến hoạt động thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu, việc hình thành thị trường carbon cũng được xem là một bước chuẩn bị cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Sự tham gia của các công ty chứng khoán không chỉ mang ý nghĩa mở rộng hoạt động kinh doanh của từng doanh nghiệp, mà còn phản ánh sự nhập cuộc của khu vực tài chính vào quá trình phát triển thị trường carbon.
Qua đó, những mắt xích đầu tiên dần được hình thành, tạo nền tảng cho giai đoạn thí điểm và từng bước đưa thị trường carbon trở thành một cấu phần mới của hệ thống tài chính xanh tại Việt Nam.
