Cuối tháng 6 năm 2026, cơ quan khí tượng quốc gia Đức DWD ghi nhận 41,8 độ C ở bang Saxony-Anhalt, mức nóng nhất trong lịch sử nước này, vượt kỷ lục cũ 41,2 độ lập năm 2019. Cùng đợt nắng nóng, Séc cũng chạm 40,6 độ và lập kỷ lục quốc gia. Cả châu lục chao đảo, trong khi chỉ khoảng 3 phần trăm hộ gia đình ở Đức có điều hòa. Giữa cơn khủng hoảng đó, sản phẩm bán chạy nhất, khan tới mức bị đầu cơ đội giá gấp nhiều lần, không phải của Bosch, Daikin hay bất kỳ tên tuổi lâu đời nào ở châu Âu, mà là một chiếc điều hòa di động do công ty Trung Quốc thiết kế riêng cho thị trường này.
Cơn sốt điều hòa và những con số kỷ lục
Theo số liệu hải quan Trung Quốc, nửa đầu năm 2026 kim ngạch xuất khẩu điều hòa sang Liên minh châu Âu đạt 3,76 tỷ USD, tăng 43,2 phần trăm so với cùng kỳ và lập kỷ lục lịch sử. Riêng dòng điều hòa di động miễn lắp đặt, phân khúc tăng nhanh nhất, có mức tăng trên 70 phần trăm, cá biệt có tháng vọt trên 90 phần trăm. Midea cho biết đã bán hơn 200.000 bộ PortaSplit tại châu Âu chỉ trong nửa đầu năm, gấp đôi cùng kỳ năm trước. Gree báo doanh số tại Pháp tăng 50 phần trăm. TCL công bố tăng trưởng toàn thị trường Tây Âu quý hai trên 27 phần trăm, riêng thị trường Pháp tăng hơn 300 phần trăm.
Giá sang tay một chiếc PortaSplit có lúc bị đẩy lên 1.500 đến 5.000 euro, gấp nhiều lần giá gốc. Tại Đức, một lập trình viên bức xúc vì canh mua mãi không được đã tự dựng hẳn một website theo dõi tồn kho thời gian thực. Tại Áo, có người sẵn sàng lái xe 200km sang vùng khác chỉ để giành một chiếc còn hàng.
Khoảng trống lớn của thị trường châu Âu
Tỷ lệ phổ cập điều hòa của cả châu lục chỉ khoảng 20 phần trăm. Riêng Đức khoảng 3 phần trăm, Anh khoảng 5 phần trăm, Pháp dưới 10 phần trăm với loại lắp cố định. Con số này quá nhỏ khi đặt cạnh mức trên 90 phần trăm của Mỹ, Nhật Bản hay các đô thị Trung Quốc. Khoảng trống đó không phải vì người châu Âu không đủ tiền, mà vì ba rào cản: chi phí thuê thợ có chứng chỉ lắp máy cố định lên tới 1.000 đến 2.000 euro, phải chờ hàng tháng; nhiều tòa nhà cổ bị cấm khoan tường ngoài hay treo cục nóng; và nhóm người thuê nhà không muốn đầu tư thiết bị cố định. Ủy ban Biến đổi Khí hậu Anh từng tóm tắt: hạ tầng hiện có được xây cho một khí hậu không còn tồn tại. Bộ trưởng Nhà ở Pháp nói thẳng rằng một phần ba số nhà ở nước này chẳng khác gì một chiếc bình giữ nhiệt.
PortaSplit của Midea: Thiết kế bắt lỗi luật
Ngôi sao của cơn sốt là PortaSplit của Midea. Máy không cần khoan tường, dùng giá đỡ cửa sổ đặc chế bám bằng trọng lực, một người có thể tự lắp trong 15 đến 20 phút. Mỗi thông số được ghim sát tới từng lằn ranh của quy định châu Âu. Lượng chất làm lạnh được thiết kế đúng 1,99 kg, nằm sát ngay dưới ngưỡng giới hạn, để sản phẩm không rơi vào diện bắt buộc phải có thợ chứng chỉ lắp đặt. Chế độ yên tĩnh được ép xuống 39 decibel, êm hơn cả tiếng mưa nhẹ, bám sát mức trần tiếng ồn khu dân cư ở Đức. Hiệu suất năng lượng đạt chỉ số SEER 6.1, vừa đủ chạm ngưỡng phân loại A++. Người dùng mạng Trung Quốc gọi kiểu thiết kế này là "bắt lỗi luật". Một bình luận lan truyền rộng nói rằng đội xuất khẩu, đội pháp lý và đội thiết kế của Midea đều xứng đáng nhận chung một khoản thưởng cuối năm. Sản phẩm đã lọt vào danh sách Phát minh tốt nhất năm 2025 của tạp chí Time, lần đầu tiên Midea được vinh danh ở hạng mục này, bên cạnh giải iF Design 2025 và German Innovation Award 2025.
Chiến lược local for local: Kỹ thuật Đức, thiết kế Ý, tốc độ Trung Quốc
PortaSplit ra đời từ trung tâm nghiên cứu và phát triển của Midea đặt tại Stuttgart, nơi tập trung tổng hành dinh của Mercedes, Porsche và Bosch. Đội ngũ người Đức kết hợp với đội thiết kế tại Milan xác định hướng đi, mang bản mẫu vào tận nhà dân để đo đạc thực tế từng loại cửa sổ, sau đó phản hồi về đội Trung Quốc để làm bản lượng sản. Riêng chiếc giá đỡ cửa sổ đã phải qua bốn tới năm vòng cải tiến. Đây là minh chứng cho chiến lược local for local. Theo lãnh đạo trung tâm nghiên cứu và phát triển châu Âu của Midea, sau khi PortaSplit gây sốt, lượng tìm kiếm từ khóa Midea trên Google tại Đức tăng gấp 20 lần.
Ba rào cản phía trước: Việc làm, thuế carbon và chống bán phá giá
Thứ nhất, ngành sưởi ấm và thông gió của Đức lo ngại các mẫu máy miễn lắp đặt của Trung Quốc đang lách qua đội ngũ thợ có chứng chỉ, đe dọa công ăn việc làm bản địa. Thứ hai, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU đã thu phí từ tháng 1 năm 2026, nhưng mới chỉ đánh lên sáu nhóm nguyên liệu thô. Ủy ban châu Âu đã đề xuất mở rộng CBAM sang nhóm hàng gia dụng chứa nhiều thép và nhôm, dự kiến áp dụng từ năm 2028. Midea sản xuất sẵn tại Ý thông qua nhà máy Clivet mua lại từ năm 2016 trở thành nước cờ phòng xa. Thứ ba, thị phần của các hãng Trung Quốc tăng vọt khoảng 14 điểm phần trăm chỉ trong hai năm, làm tăng nguy cơ bị điều tra chống bán phá giá.
Bài học chiến lược: Không chỉ cạnh tranh bằng giá
Cơn sốt điều hòa mùa hè này thường được kể như câu chuyện của nắng nóng và may mắn. Nhưng con đường thật ra đã được lát bằng gần mười năm Midea kiên trì đặt nhà máy và trung tâm nghiên cứu ngay trên đất châu Âu, mua Clivet năm 2016, lập trung tâm R&D ở Stuttgart năm 2019. Bài học đáng giá nhất là quan sát thị trường đủ tinh để nhìn ra nỗi đau chưa ai giải, đọc luật chơi đủ kỹ để thiết kế sản phẩm vừa khít từng lằn ranh quy định, rồi xoay chuyển từ ý tưởng ra hàng lượng sản đủ nhanh. Đó là ba năng lực mà các hãng Trung Quốc đang thể hiện cùng lúc, và là thứ khó sao chép hơn nhiều so với một mức giá rẻ. Rào cản kế tiếp không còn nằm trên bức tường nhà cổ châu Âu nữa, mà nằm trong những dự luật đang được soạn ở Brussels và trong hàng chờ thông quan ở cảng Rotterdam.
