Chiều 28/7, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh - động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ.
Định hướng chuyển đổi khu công nghiệp theo mô hình xanh
Thành phố Đồng Nai hiện có 44 khu công nghiệp đang hoạt động hiệu quả trên tổng số 58 khu công nghiệp đã được thành lập. UBND thành phố đã ban hành kế hoạch định hướng chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo mô hình khu công nghiệp xanh, sinh thái đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước tái định hình mô hình phát triển công nghiệp của địa phương theo hướng hiện đại, thông minh, hiệu quả và phát thải thấp.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Kim Long nhấn mạnh, việc xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh không đơn thuần là đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, mà là quá trình tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí, nâng cao năng suất và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Với hệ thống khu công nghiệp quy mô lớn, lợi thế vị trí địa lý, quỹ đất và hạ tầng giao thông hoàn thiện, Đồng Nai có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành địa phương đi đầu trong phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh và công nghệ cao.
Thu hút đầu tư có chọn lọc và chuyển đổi số
Tuy nhiên, lợi thế chỉ thực sự trở thành động lực khi có tư duy mới, cách làm mới và sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, nhà đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp sản xuất, tổ chức tài chính, cơ sở nghiên cứu và cộng đồng. Thành phố Đồng Nai sẽ tập trung thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, giá trị gia tăng lớn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thân thiện môi trường. Đồng thời, từng bước chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng sinh thái, thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, tái sử dụng nước, tuần hoàn chất thải và hình thành cộng sinh giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp.
Đồng Nai cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị khu công nghiệp, nhất là giám sát môi trường, sử dụng năng lượng, quản lý chất thải và kiểm kê phát thải khí nhà kính; tăng cường hợp tác với các bộ, ngành, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp để huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh. Ông Nguyễn Kim Long khẳng định: “Chính quyền thành phố Đồng Nai xác định rõ rằng quá trình này không thể thành công bằng những khẩu hiệu chung chung, mà phải được cụ thể hóa bằng cơ chế phù hợp, lộ trình rõ ràng, nguồn lực khả thi và những kết quả có thể đo đếm được”.
Kinh nghiệm từ Tây Ninh và mô hình khu công nghiệp sinh thái
Với tỉnh Tây Ninh, hiện có 34 khu công nghiệp đủ điều kiện tiếp nhận đầu tư với tỷ lệ lấp đầy đạt gần 70%. Cùng với đó là 3 khu kinh tế cửa khẩu tổng diện tích 68.561ha, tạo dư địa lớn cho phát triển công nghiệp, logistics và thương mại biên giới. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Huỳnh Văn Sơn cho biết, trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững, Tây Ninh xác định xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh là xu hướng tất yếu và động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Tỉnh tập trung phát triển khu công nghiệp theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành hạ tầng, khuyến khích sử dụng năng lượng sạch, tái tạo.
Định hướng này đang được hiện thực hóa với việc Khu công nghiệp Prodezi quy mô 400ha, tổng vốn đầu tư hạ tầng khoảng 4.600 tỷ đồng đã chuyển đổi sang hoạt động theo mô hình khu công nghiệp sinh thái. Đây là bước đi quan trọng, tạo tiền đề để tỉnh nhân rộng mô hình này trong thời gian tới.
Thách thức và giải pháp đồng bộ
Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hồ Sỹ Hùng nhận định, các khu công nghiệp truyền thống đã đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm, nhưng bộc lộ nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường, lãng phí tài nguyên và thiếu liên kết giữa các doanh nghiệp. Do đó, phát triển khu công nghiệp sinh thái trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường. Các doanh nghiệp tham gia mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn thể hiện cam kết với cộng đồng quốc tế về phát triển bền vững, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn và trung hòa carbon.
Mô hình khu công nghiệp sinh thái không chỉ là “chìa khóa” cho bài toán môi trường mà còn là chiến lược xây dựng cụm liên kết ngành có sức cạnh tranh cao, tăng sức hấp dẫn thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từng bước hiện thực hóa cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Theo ông Hồ Sỹ Hùng, triển khai mô hình này nhằm thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030 và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050 như cam kết tại COP26.
Tuy nhiên, thực tế số lượng khu công nghiệp đầu tư theo tiêu chuẩn sinh thái chưa nhiều. Việt Nam có khoảng 425 khu công nghiệp, trong đó chỉ khoảng 1-2% đang chuyển đổi sang mô hình sinh thái. Nguyên nhân do chi phí đầu tư ban đầu cao hơn 15-30% so với khu công nghiệp truyền thống; thiếu chính sách khuyến khích, liên kết, chia sẻ tài nguyên giữa các doanh nghiệp; chuyển đổi công nghệ chậm, khó tiếp cận tài chính xanh và thiếu nhân lực chuyên môn về phát triển bền vững.
Điều kiện cốt lõi và triển vọng của Đồng Nai
Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho rằng phát triển khu công nghiệp được xác định chuyển từ không gian tập trung nhà máy sang hệ sinh thái sản xuất, đổi mới sáng tạo, dịch vụ, đô thị. Lấy hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lực liên kết chuỗi, trình độ công nghệ và giá trị gia tăng làm thước đo giá trị. Có 5 nhóm tiêu chí khu công nghiệp thông minh, sinh thái: khung khu công nghiệp sinh thái và quản trị; nhóm công trình xanh; nhóm carbon, năng lượng và quản lý môi trường; tài chính xanh, công bố thông tin; công nghệ và vận hành thông minh.
Để phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh cần giải pháp về đột phá thể chế, tổ chức không gian phát triển và chuyển đổi khu công nghiệp thế hệ mới, quản trị hiện đại và đổi mới thu hút đầu tư. Nhìn từ thực tiễn, thành phố Đồng Nai hội đủ 8 điều kiện cốt lõi: quy mô công nghiệp lớn, vị trí cửa ngõ chiến lược, hạ tầng logistics đa phương thức, định hướng tăng trưởng xanh, thể chế và chính sách đột phá, nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo, nền tảng số và công nghệ, cùng kinh nghiệm thực tiễn từ mô hình thí điểm chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái. Như vậy, Đồng Nai có đầy đủ nền tảng về không gian, công nghiệp, thể chế, logistics, công nghệ, nhân lực để phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh.
