Mỏ đất hiếm Bayan Obo tại Nội Mông, Trung Quốc, vốn được coi là lớn nhất thế giới với trữ lượng 100 triệu tấn, vừa hé lộ tiềm năng khổng lồ hơn nhiều. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Science Advances năm 2025, phần tài nguyên nằm sâu từ 500 đến 1.000 mét dưới lòng đất có thể đạt tới 333 triệu tấn.
Phát hiện địa chất làm thay đổi đánh giá
Nhà địa chất Yang Li thuộc Đại học Bắc Kinh, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết Bayan Obo là nguồn cung đất hiếm chủ đạo của thế giới từ thập niên 1990, nhưng trữ lượng hiện biết chưa chắc phản ánh đầy đủ tiềm năng. Nhóm của ông phát hiện mỏ này không hình thành từ một sự kiện địa chất đơn lẻ mà trải qua nhiều giai đoạn hoạt động carbonatite – loại đá magma giàu khoáng vật carbonate thường gắn với các mỏ đất hiếm lớn.
Kết quả quan trọng là Bayan Obo có hai pha carbonatite: một pha khoảng 1,3 tỷ năm tuổi và một pha “trẻ” hơn khoảng 430 triệu năm tuổi. Chính giai đoạn trẻ này đóng vai trò then chốt trong quá trình khoáng hóa, tập trung các nguyên tố đất hiếm. Phát hiện này thay đổi cách nhìn trước đây chỉ tập trung vào phần mỏ nông.
Quy mô tài nguyên mới và thách thức khai thác
Theo ước tính từ nghiên cứu, riêng tài nguyên đất hiếm ở độ sâu 500-1.000 mét tại Bayan Obo có thể đạt khoảng 333 triệu tấn, lớn hơn nhiều so với trữ lượng phổ biến. Tuy nhiên, càng xuống sâu, chi phí khai thác và yêu cầu công nghệ càng tăng, rủi ro địa chất càng lớn. Quặng sâu hàng trăm đến nghìn mét có thể tồn tại về mặt địa chất, nhưng không phải lúc nào cũng đáng khai thác nếu giá đất hiếm, chi phí năng lượng và môi trường không phù hợp.
Phát hiện mới củng cố lợi thế dài hạn của Bayan Obo nhờ quy mô địa chất, kinh nghiệm khai thác và chuỗi công nghiệp đi kèm. Đất hiếm ngày càng quan trọng trong xe điện, turbine gió, thiết bị điện tử, nam châm hiệu suất cao và công nghệ quốc phòng.
Phản ứng từ Mỹ, Nhật Bản và châu Âu
Chính vì tầm quan trọng chiến lược, Mỹ, Nhật Bản và châu Âu đang tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung Trung Quốc. Tại Mỹ, MP Materials đã khôi phục hoạt động mỏ Mountain Pass ở California từ năm 2017 – từng là mỏ đất hiếm hàng đầu thế giới trước khi suy giảm vì cạnh tranh và vấn đề môi trường. Nhật Bản đẩy mạnh khảo sát bùn giàu đất hiếm dưới đáy biển gần đảo Minamitorishima ở tây bắc Thái Bình Dương, nhưng khai thác biển sâu hàng nghìn mét vẫn là thách thức lớn.
Tài nguyên niobi và ý nghĩa chiến lược
Bayan Obo còn là một trong những nguồn niobi lớn nhất thế giới – kim loại quan trọng cho thép cường độ cao, vật liệu hàng không vũ trụ và ứng dụng kỹ thuật tiên tiến. Dù có tài nguyên đáng kể, Trung Quốc vẫn phải nhập khẩu nhiều niobi vì quặng trong nước hàm lượng thấp, khó tách hiệu quả. Phát hiện mới cho thấy tiềm năng địa chất vượt trội của khu vực, nhưng cũng đặt ra bài toán về công nghệ và chi phí khai thác.
