Báo cáo mới làm thay đổi góc nhìn về lợi thế xe điện Trung Quốc
Trong nhiều năm qua, các nhà lãnh đạo chính trị và ngành ô tô từ Mỹ và châu Âu thường xuyên chỉ trích rằng những khoản trợ cấp khổng lồ từ chính phủ Trung Quốc dành cho ngành xe điện đã làm méo mó sân chơi cạnh tranh toàn cầu, tạo điều kiện cho các hãng xe đại lục vươn lên dẫn đầu thị trường một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây từ công ty tư vấn Rhodium Group đã đưa ra một quan điểm hoàn toàn khác biệt, làm sáng tỏ những yếu tố then chốt đằng sau sự thành công này.
Trợ cấp quan trọng nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất
Theo ước tính từ MIT Technology Review, kể từ năm 2009, chính phủ Trung Quốc đã chi hơn 29 tỷ USD dưới hình thức ưu đãi thuế và các khoản trợ cấp trực tiếp để hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp xe điện. Những nguồn tài chính này được xem là nền tảng vững chắc, giúp ngành xe điện non trẻ của Trung Quốc phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn khởi đầu.
Ông Bo Chen, một nhà nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Singapore, nhấn mạnh rằng trợ cấp nhà nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với các công ty khởi nghiệp xe điện khi ngành công nghiệp này mới hình thành. "Những hỗ trợ tài chính đó là yếu tố sống còn trong giai đoạn đầu, giúp các startup tiếp cận nguồn vốn cần thiết để phát triển công nghệ và mở rộng quy mô sản xuất," ông Chen chia sẻ.
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra sự khác biệt lớn trong bối cảnh thị trường Mỹ, nơi có nguồn vốn tư nhân dồi dào, cho phép các doanh nghiệp công nghệ và xe điện như Tesla phát triển mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào trợ cấp chính phủ. Dù vậy, không thể phủ nhận rằng chiến lược hỗ trợ của Bắc Kinh đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần thúc đẩy sự phát triển vượt bậc của ngành xe điện Trung Quốc.
Tích hợp dọc và chuỗi cung ứng: Lợi thế cấu trúc then chốt
Báo cáo từ Rhodium Group khẳng định rằng, bên cạnh trợ cấp, những lợi thế cấu trúc trong sản xuất mới là yếu tố quyết định giúp các hãng xe điện Trung Quốc duy trì mức giá cạnh tranh cao mà vẫn đảm bảo lợi nhuận ổn định. Những lợi thế này bao gồm:
- Quy mô sản xuất lớn với chi phí vận hành thấp.
- Mức độ tích hợp dọc cao trong toàn bộ chuỗi sản xuất.
- Khả năng kiểm soát chặt chẽ các khâu sản xuất then chốt.
Tích hợp dọc, tức việc doanh nghiệp tự kiểm soát nhiều khâu trong quy trình sản xuất, được đánh giá là yếu tố quan trọng nhất giúp giảm chi phí. Điển hình là BYD, hãng xe điện lớn nhất Trung Quốc, tự sản xuất gần 80% các linh kiện cốt lõi, cao gấp hơn hai lần so với Tesla. Nhờ đó, BYD tiết kiệm được khoảng 2.369 USD chi phí linh kiện cho mỗi chiếc sedan Seal so với Tesla Model 3.
Kết quả là, dù Tesla Model 3 tại Trung Quốc có giá khoảng 235.000 nhân dân tệ (gần 34.000 USD), cao gấp ba lần so với phiên bản Seal tiêu chuẩn của BYD chỉ 79.800 nhân dân tệ, BYD vẫn đạt biên lợi nhuận gộp dự kiến khoảng 20% vào năm 2025, vượt trội so với mức 18% của Tesla. Một trong những yếu tố then chốt giúp BYD giảm chi phí mạnh mẽ là khả năng tự sản xuất pin, bộ phận chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chi phí sản xuất xe điện.
Thách thức đối với các hãng xe phương Tây
Trong khi nhiều hãng xe Trung Quốc theo đuổi chiến lược tích hợp dọc, các nhà sản xuất ô tô phương Tây lại đi theo hướng ngược lại trong nhiều thập kỷ qua. Theo Rhodium, nhiều hãng xe phương Tây đã giảm mức độ tích hợp dọc và chuyển sang thuê ngoài các linh kiện quan trọng cho các nhà cung cấp chuyên biệt, với mục tiêu tăng hiệu quả và đẩy mạnh đổi mới công nghệ.
Tuy nhiên, việc quay trở lại mô hình tích hợp dọc không hề dễ dàng đối với các hãng xe truyền thống. Ông Leon Cheng, người đứng đầu mảng tư vấn di chuyển tại YCP, giải thích: "Sau nhiều năm phụ thuộc vào nhà cung cấp, các hãng xe phương Tây đã hình thành mối quan hệ sâu sắc với các đối tác này. Việc đưa sản xuất linh kiện trở lại nội bộ không chỉ đòi hỏi chi phí đầu tư khổng lồ mà còn có thể dẫn đến làn sóng sa thải tại các nhà cung cấp, tạo ra những thách thức kinh tế và xã hội phức tạp."
Ông Chris Liu, chuyên gia phân tích cao cấp tại Omdia, bổ sung: "Các nhà sản xuất xe tại Trung Quốc sở hữu những lợi thế cấu trúc mà nhiều người chưa đánh giá đúng mức. Chu kỳ thanh toán dài hơn với nhà cung cấp giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn về vốn lưu động, trong khi chi phí lao động thấp hơn giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất. Chính những yếu tố này, chứ không chỉ trợ cấp, đã giúp xe điện Trung Quốc giữ được mức giá cạnh tranh vững chắc trên thị trường toàn cầu."
