Ông Nguyễn Văn Quân, Cục phó Cục Công nghiệp (Bộ Công thương), đã chia sẻ tại hội thảo "Mở khóa tăng trưởng - Động lực kinh tế tư nhân" do Báo Thanh Niên tổ chức chiều 8.6 tại Hà Nội. Theo ông, Việt Nam thu hút nhiều doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của họ còn khá hạn chế.
Nguyên nhân doanh nghiệp nội địa khó chen chân vào chuỗi cung ứng FDI
Ông Nguyễn Văn Quân lý giải rằng có sự chênh lệch lớn về năng lực giữa khu vực kinh tế trong nước và khối FDI. Hiệu ứng lan tỏa công nghệ và tri thức quản trị từ khối FDI sang khu vực nội địa thấp hơn nhiều so với kỳ vọng, khiến doanh nghiệp Việt gặp khó khăn trong việc tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp FDI. Các tập đoàn đa quốc gia thường mang theo hệ sinh thái khép kín, ưu tiên sử dụng mạng lưới nhà cung ứng cùng quốc tịch hoặc đối tác truyền thống toàn cầu. Doanh nghiệp nội địa vừa phải cạnh tranh lẫn nhau, vừa cạnh tranh với doanh nghiệp vệ tinh FDI.
Bên cạnh đó, khối tư nhân chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có nền tảng công nghệ trung bình, thiếu tiềm lực tài chính và nhân lực kỹ thuật cao. Chính sách thu hút FDI giai đoạn trước đây khá "mở", tập trung vào ưu đãi thuế, đất đai và lao động giá rẻ, nhưng thiếu các ràng buộc pháp lý chặt chẽ về chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung ứng bản địa.
Định hướng phát triển kinh tế tư nhân
Ông Nguyễn Văn Quân nhấn mạnh rằng định hướng của Trung ương Đảng về phát triển kinh tế tư nhân là đòn bẩy xây dựng Việt Nam thịnh vượng, hướng tới nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường, lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm đột phá hàng đầu. Quán triệt tinh thần này, Bộ Công thương đang triển khai các giải pháp thúc đẩy nghiên cứu phát triển (R&D), nhân lực kỹ thuật cao, hạ tầng thử nghiệm - kiểm định, chuyển đổi số trong sản xuất và chuyển đổi xanh trong công nghiệp, nhằm chuyển dịch mô hình sản xuất từ gia công, lắp ráp sang từng bước làm chủ công nghệ, vật liệu, linh kiện và năng lực thiết kế.
Bộ Công thương xác định thu hút đầu tư nước ngoài vẫn quan trọng nhưng phải theo hướng chọn lọc hơn, gắn ưu đãi với tiêu chí và lộ trình phát triển nhà cung cấp trong nước, lan tỏa công nghệ và hình thành trung tâm R&D tại Việt Nam.
Ba chiến lược phát triển kinh tế tư nhân
Đại diện lãnh đạo Cục Công nghiệp cho rằng dịch chuyển từ gia công, lắp ráp sang các công đoạn thượng nguồn có giá trị gia tăng cao là con đường tất yếu để xây dựng nền công nghiệp độc lập, tự chủ, tự cường. Quán triệt Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, Bộ Công thương xác định ba định hướng chiến lược dài hạn.
Thứ nhất: Dịch chuyển sang thiết kế và làm chủ công nghệ
Chuyển trọng tâm từ "thu hút công nghệ FDI" sang "xây dựng năng lực nội sinh". Bộ Công thương tập trung nguồn lực từ Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ quốc gia để hỗ trợ kinh phí, kết nối hạ tầng và nhân lực cho doanh nghiệp tư nhân trong R&D, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và bền vững; nâng cấp hạ tầng kỹ thuật dùng chung của Trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp.
Thứ hai: Tạo đột phá trong công nghiệp vật liệu và linh kiện cốt lõi
Ông Quân cho biết gốc rễ của nền công nghiệp tự chủ nằm ở năng lực cung ứng vật liệu và linh kiện cốt lõi. Bộ Công thương sẽ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành liên quan để hoàn thiện thể chế, đặc biệt là dự án luật Công nghiệp trọng điểm, xây dựng chiến lược công nghiệp vật liệu, thu hút các dự án quy mô lớn về vật liệu thượng nguồn như thép chế tạo, vải kỹ thuật cao, hóa chất và hạt nhựa chuyên dụng. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đầu tư chiều sâu, nâng cấp máy móc để sản xuất các chi tiết, linh kiện cốt lõi có độ chính xác cao cho các ngành công nghiệp trọng điểm như năng lượng, điện tử, ô tô và bán dẫn.
Thứ ba: Nuôi dưỡng tập đoàn tư nhân lớn dẫn dắt chuỗi giá trị
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy một nền công nghiệp quốc gia không thể mạnh nếu thiếu các doanh nghiệp dẫn dắt có năng lực cạnh tranh. Theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, Bộ Công thương sẽ tham mưu Chính phủ các cơ chế khuyến khích, đặt hàng các tập đoàn tư nhân lớn tiên phong đầu tư vào ngành công nghiệp trọng điểm và tham gia các dự án công nghiệp, năng lượng, hạ tầng quy mô lớn để tạo dung lượng thị trường ban đầu ổn định. Nhờ đó, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam sẽ nâng dần năng lực sản xuất, tạo hiệu ứng lan tỏa, dẫn dắt hệ sinh thái gồm các doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
