Thanh Hóa: Cụm công nghiệp - Động lực tăng trưởng và những thách thức cần tháo gỡ
Trong những năm gần đây, tỉnh Thanh Hóa đã xác định hệ thống cụm công nghiệp (CCN) là một trong những động lực then chốt nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp, tạo việc làm ổn định và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại khu vực nông thôn. Với quy mô gần 50 cụm công nghiệp cùng hàng chục nghìn tỷ đồng vốn đầu tư, mô hình này được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian sản xuất, thu hút mạnh mẽ các doanh nghiệp và hình thành nên những cực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, bên cạnh những cụm công nghiệp hoạt động hiệu quả, thực tế triển khai cũng bộc lộ không ít hạn chế, bao gồm tiến độ chậm trễ, hạ tầng còn dang dở, năng lực chủ đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu. Điều này khiến nhiều dự án kéo dài qua nhiều năm mà chưa phát huy được hiệu quả, thậm chí gây lãng phí tài nguyên đất đai quý giá.
Cụm công nghiệp giải quyết việc làm, tạo sinh kế bền vững
Vào tháng 3/2026, tại cụm công nghiệp Bắc Hoằng Hóa thuộc xã Hoằng Phú, vào giờ tan tầm, dòng người đổ ra từ các nhà máy đã tạo nên một nhịp sống công nghiệp sôi động giữa vùng quê ven biển. Những hình ảnh này phần nào phản ánh kỳ vọng lớn mà Thanh Hóa đặt vào hệ thống CCN – coi đây là động lực mới cho tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.
Sau nhiều năm làm việc xa quê hương, chị Lê Thị Hoa (34 tuổi, xã Hoằng Phú) đã quyết định trở về khi CCN Bắc Hoằng Hóa chính thức đi vào hoạt động. Chị chia sẻ: "Trước đây tôi phải đi làm xa, chi phí sinh hoạt cao, không có thời gian chăm sóc gia đình. Giờ làm việc gần nhà, thu nhập đạt 8-10 triệu đồng mỗi tháng, tôi có thể chăm sóc con cái tốt hơn." CCN này hiện đã lấp đầy 100% diện tích giai đoạn 1, thu hút nhiều doanh nghiệp nước ngoài như Công ty TNHH Sakurai Việt Nam (Nhật Bản) và Công ty TNHH Hong Yang Việt Nam (Đài Loan), cùng các doanh nghiệp trong nước khác, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương.
Tại cụm công nghiệp Hòa Lộc ở xã Hoa Lộc, chị Nguyễn Thị Năm – một công nhân may – cũng đã có được công việc ổn định sau nhiều năm làm lao động thời vụ bấp bênh. Chị cho biết: "Mỗi ngày tôi làm việc 8 tiếng, thu nhập đạt 6-7 triệu đồng, lại gần nhà nên rất thuận tiện cho cuộc sống." Cụm công nghiệp hoạt động hiệu quả đã góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm cho lao động địa phương, giảm bớt áp lực di cư ra thành phố.
Theo số liệu từ ngành công thương, tính đến tháng 2/2025, toàn tỉnh Thanh Hóa có 49/50 CCN do doanh nghiệp làm chủ đầu tư đang triển khai thực hiện (một cụm tạm dừng), với tổng diện tích khoảng 1.738,5 ha và tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 12.850 tỷ đồng. Quy mô này cho thấy CCN đã trở thành một cấu phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển công nghiệp của tỉnh. Những thay đổi tích cực trong đời sống người lao động là minh chứng rõ nét cho kỳ vọng lớn nhất mà CCN mang lại: tạo việc làm tại chỗ, giữ chân lao động nông thôn và giảm thiểu áp lực di cư.
Những "cực tăng trưởng" mới đang dần hình thành
Không chỉ dừng lại ở việc giải quyết việc làm, CCN còn được định vị là "mắt xích" quan trọng trong quy hoạch phát triển công nghiệp của Thanh Hóa. Bà Lưu Thị Nga, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp thuộc Sở Công Thương Thanh Hóa, cho biết việc phát triển CCN nhằm hình thành các khu sản xuất tập trung, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, qua đó di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư.
Bà Nga nhấn mạnh: "Các CCN góp phần tạo môi trường thuận lợi thu hút doanh nghiệp đầu tư sản xuất, phát triển công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải quyết việc làm cho lao động địa phương." Hệ thống CCN cũng là một trong những công cụ then chốt để hiện thực hóa Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2045, hướng tới phát triển công nghiệp theo hướng đồng bộ, hiện đại, từng bước hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn và phát triển kinh tế - xã hội toàn diện.
Bên cạnh các cụm công nghiệp đã vận hành hiệu quả, nhiều dự án mới đang được đẩy nhanh tiến độ, tạo kỳ vọng về những cực tăng trưởng mới. CCN Hợp Thắng tại xã Hợp Tiến và Tân Ninh, với quy mô 70 ha và vốn đầu tư 525 tỷ đồng, được định hướng đa ngành từ cơ khí, điện tử đến may mặc. Hạ tầng tại đây đã cơ bản hoàn thiện, bước đầu thu hút nhà đầu tư thứ cấp, trong đó có dự án dự kiến đi vào sản xuất từ giữa năm 2026.
Tại CCN Liên Hoa ở xã Hoa Lộc, hạ tầng đã đạt khoảng 90% khối lượng, đồng thời đã có doanh nghiệp đăng ký thuê đất để triển khai các dự án sản xuất giày dép và may mặc xuất khẩu. Theo chính quyền địa phương, khi các dự án thứ cấp đi vào hoạt động, CCN không chỉ tạo việc làm mà còn kéo theo các hoạt động dịch vụ, thương mại, góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế tại chỗ bền vững.
Với quy mô gần 50 CCN và hàng chục nghìn tỷ đồng vốn đầu tư, Thanh Hóa đặt nhiều kỳ vọng vào mô hình này như một "bệ đỡ" vững chắc cho tăng trưởng công nghiệp, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên, để CCN thực sự phát huy hiệu quả tối đa, yếu tố then chốt không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng đầu tư, tiến độ triển khai và khả năng thu hút nhà đầu tư thứ cấp. "Phát triển CCN phải gắn liền với hiệu quả thực chất, tránh tình trạng đầu tư dàn trải nhưng không khai thác được hết tiềm năng," đại diện Sở Công Thương nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, bên cạnh những điểm sáng đáng ghi nhận, vẫn còn tồn tại những "khoảng trống" đáng kể trong quá trình triển khai – từ hạ tầng chưa hoàn thiện, giải phóng mặt bằng chậm trễ đến năng lực chủ đầu tư còn hạn chế. Những vấn đề này đòi hỏi sự quan tâm và giải pháp kịp thời để đảm bảo hệ thống CCN tại Thanh Hóa phát triển bền vững và hiệu quả trong tương lai.
