Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa chủ trì cuộc họp quan trọng nhằm triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực xây dựng công trình đường sắt tốc độ cao. Đây được xem là bước khởi đầu then chốt, đặt nền móng cho việc thực hiện một trong những chương trình khoa học công nghệ có ý nghĩa chiến lược quốc gia, gắn liền với mục tiêu làm chủ công nghệ xây dựng đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam.
Mục tiêu làm chủ công nghệ và hình thành ngành công nghiệp đường sắt
Theo báo cáo tại cuộc họp, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng Lê Văn Dương cho biết, việc triển khai nhiệm vụ được xây dựng dựa trên chỉ đạo của Chính phủ, với mục tiêu hình thành năng lực công nghệ nội sinh cho lĩnh vực đường sắt tốc độ cao. Việt Nam đặt mục tiêu từng bước làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị, từ khảo sát, thiết kế, thi công, chế tạo cấu kiện đến vận hành và bảo trì. Chương trình này không chỉ phục vụ riêng dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam mà còn được kỳ vọng trở thành nền tảng để hình thành ngành công nghiệp đường sắt hiện đại, thúc đẩy phát triển công nghiệp quốc gia trong giai đoạn mới.
Những thách thức cần vượt qua
Dù đã có kinh nghiệm triển khai nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn như cầu nhịp lớn, hầm xuyên núi hay đường cao tốc, năng lực trong nước đối với đường sắt tốc độ cao vẫn còn nhiều khoảng trống. Những hạn chế này thể hiện ở hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn chuyên ngành chưa hoàn thiện; công nghệ thi công bản đường không ballast còn phụ thuộc vào nước ngoài; thiếu hệ thống kiểm định, thử nghiệm cũng như nguồn nhân lực chuyên sâu.
Vai trò trung tâm của doanh nghiệp
Bộ Xây dựng xác định chương trình phát triển công nghệ đường sắt tốc độ cao cần được triển khai như một chương trình khoa học công nghệ trọng điểm cấp quốc gia, với sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đáng chú ý, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong quá trình tiếp nhận, nội địa hóa và thương mại hóa công nghệ, trong khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và điều phối.
Tại cuộc họp, đại diện các doanh nghiệp lớn đã bày tỏ khả năng tham gia vào từng nhóm nhiệm vụ cụ thể. Tập đoàn Viettel cho biết có thể đảm nhận các nội dung liên quan đến hệ thống điều hành, tín hiệu, trung tâm điều khiển và nền tảng quản lý thông minh. Trong khi đó, Tập đoàn Hòa Phát đề xuất tham gia nghiên cứu sản xuất ray, cấu kiện thép khẩu độ lớn và vật tư cơ khí phục vụ thi công, bảo trì.
Đề xuất từ các viện nghiên cứu và trường đại học
Các viện nghiên cứu và trường đại học cũng kiến nghị sớm được giao nhiệm vụ cụ thể để hình thành các nhóm nghiên cứu chuyên sâu, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như khảo sát chính xác cao, thiết kế kết cấu cầu – hầm, nền đường, bản đường không ballast, đồng thời xây dựng phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia phục vụ thử nghiệm vật liệu và kết cấu.
Kết luận của Bộ trưởng và lộ trình thực hiện
Kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh phát triển công nghệ xây dựng đường sắt tốc độ cao là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với ngành Xây dựng mà còn đối với chiến lược tự chủ công nghệ quốc gia. Theo ông, giá trị cốt lõi của dự án không chỉ nằm ở hạ tầng giao thông, mà còn ở việc hình thành năng lực công nghiệp, công nghệ và đội ngũ nhân lực chất lượng cao.
Bộ trưởng yêu cầu trong thời gian ngắn, các đơn vị phải hoàn thiện danh mục nhiệm vụ, xác định rõ sản phẩm đầu ra, đơn vị chủ trì và phối hợp, đồng thời huy động nguồn lực tốt nhất để triển khai. Các cơ quan, doanh nghiệp và viện nghiên cứu liên quan phải cử cán bộ có chuyên môn sâu trực tiếp tham gia, hoàn thành đăng ký nhiệm vụ trước ngày 25/5 để tổng hợp, báo cáo Chính phủ.
Đáng chú ý, Bộ Xây dựng cũng sẽ sớm thành lập Ban Chỉ đạo cấp ngành và Hội đồng khoa học chuyên trách nhằm điều phối toàn bộ chương trình. Trong khoảng thời gian từ ngày 25 đến 30/5/2026, lãnh đạo Bộ cùng các đơn vị liên quan sẽ tiến hành khảo sát một số cơ sở công nghiệp quốc phòng và doanh nghiệp để đánh giá khả năng phối hợp trong nghiên cứu, chế tạo và tích hợp công nghệ.
Theo yêu cầu của Bộ trưởng, các nhiệm vụ ưu tiên phải hoàn thành chậm nhất vào năm 2028. Đây được xem là cột mốc quan trọng để Việt Nam bước đầu hình thành năng lực tự chủ trong công nghệ xây dựng đường sắt tốc độ cao, qua đó tạo tiền đề tham gia sâu vào toàn bộ quá trình đầu tư, xây dựng, vận hành và phát triển hệ thống đường sắt hiện đại trong tương lai.
Các nhóm nhiệm vụ trọng tâm
Các nhóm nhiệm vụ trọng tâm được xác định bao gồm: xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn; làm chủ công nghệ khảo sát, thiết kế; nghiên cứu chế tạo ray, tà vẹt, bản đường không ballast; thi công cầu, hầm, nhà ga; phát triển hệ thống điện sức kéo và tín hiệu điều hành; đào tạo nguồn nhân lực; đồng thời phát triển các phần mềm thiết kế, mô phỏng và tính toán kết cấu.
