Cuộc xung đột tại Trung Đông đã bộc lộ rủi ro khi các nhà sản xuất dầu mỏ phụ thuộc vào một điểm nghẽn duy nhất là eo biển Hormuz. Việc Tehran phong tỏa eo biển này đã làm đình trệ 20% nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới, buộc các quốc gia phải cắt giảm sản lượng khoảng 11 triệu thùng dầu mỗi ngày và đóng cửa nhiều nhà máy lọc dầu cùng cơ sở LNG. Dù Mỹ và Iran đã đồng ý đàm phán thỏa thuận hòa bình, nguy cơ đóng cửa eo biển trong tương lai vẫn hiện hữu, đặt ra yêu cầu chiến lược cấp thiết đối với các nước vùng Vịnh: đa dạng hóa tuyến đường vận tải bằng mọi giá.
Saudi Arabia: Hưởng lợi từ đường ống dẫn dầu thay thế
Saudi Arabia là ví dụ điển hình về lợi ích của việc xây dựng các đường ống dẫn dầu tránh eo biển Hormuz. Trước chiến sự, quốc gia này đã chuyển khoảng 60% lượng hàng xuất khẩu sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ thông qua đường ống xuyên quốc gia dài 1.200 km, được Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco xây dựng từ những năm 1980 để phòng ngừa các kịch bản đứt gãy nguồn cung. Sự chuẩn bị chiến lược này đã mang lại kết quả rõ rệt: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo nền kinh tế Saudi Arabia sẽ tăng trưởng 3,1% trong năm 2026.
Qatar và Kuwait: Đối mặt thách thức thiếu tuyến thay thế
Ngược lại, Qatar, quốc gia không có tuyến đường thay thế cho xuất khẩu dầu và LNG, có thể chứng kiến nền kinh tế sụt giảm 8,6% trong năm nay. Qatar, nhà xuất khẩu LNG hàng đầu thế giới, buộc phải dựa vào hạ tầng trung chuyển qua các nước láng giềng, phụ thuộc vào Saudi Arabia hoặc UAE vốn có mối quan hệ đôi khi căng thẳng. Kuwait cũng đối mặt tình thế tương tự, khi việc phát triển tuyến xuất khẩu thay thế yêu cầu hội nhập năng lượng sâu hơn với Saudi Arabia.
UAE và Iraq: Các giải pháp đang triển khai
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã giảm một phần phụ thuộc vào eo biển Hormuz nhờ tuyến đường ống dẫn dầu tới cảng Fujairah và đang thúc đẩy xây dựng tuyến thứ hai nhằm tăng gấp đôi công suất xuất khẩu qua cảng này vào năm 2027. Trong khi đó, Iraq vẫn ở vị thế khó khăn do phần lớn sản lượng tập trung ở miền Nam, phụ thuộc nặng nề vào eo biển Hormuz. Các nhà chức trách đang xem xét nâng cấp và mở rộng tuyến xuất khẩu phía Bắc qua Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, song các yếu tố an ninh và chính trị tiếp tục là trở ngại lớn.
Đa dạng hóa địa lý: Xu hướng mới của các tập đoàn năng lượng
Một phản ứng khác đang nhận được sự quan tâm là đa dạng hóa địa lý ra ngoài phạm vi Trung Đông. Các công ty dầu khí quốc gia vùng Vịnh, dẫn đầu là QatarEnergy và ADNOC, đang tăng cường mở rộng hoạt động tại nước ngoài, xây dựng danh mục đầu tư quốc tế bao gồm dầu khí và năng lượng tái tạo. Theo các doanh nghiệp, việc mua cổ phần trong các tài sản thượng nguồn, nhà máy lọc dầu, cơ sở LNG và kho lưu trữ ở nước ngoài sẽ cung cấp dòng thu nhập ổn định và ít rủi ro hơn từ các biến động tại vùng Vịnh. Cuộc đua đa dạng hóa này được dự báo sẽ tái cơ cấu các liên minh quốc tế, thay đổi chiến lược của chính phủ và định hướng lại dòng vốn đầu tư trong nhiều thập kỷ tới.
